André Vis.
Volledig scherm
André Vis.

Opinie | Het jaar dat de onderbuik het won van het hoofd

Je ziet ze nog wel eens, mensen die met de feiten in de hand hun gelijk proberen te halen. Tevergeefs, want feiten aandragen is zó 2015.

Donald Trump kijkt naar buiten, ziet dat het sneeuwt en zegt tot zijn toehoorders: ‘Hoezo klimaatprobleem? Kijk nou zelf. Het sneeuwt en het is koud. Zo gaat dat: soms schijnt de zon en is het warm, en soms sneeuwt het en is het koud. Dat is het weer’.

In de wereld van Trump is er geen probleem met de opwarming van de aarde. De perceptie is leidend en niet de wetenschappelijk vastgelegde feiten die breed worden onderschreven. Het is niet wat het is. Het is wat het lijkt; dat is de leidende norm.

Giftige cocktail
2016 is niet het jaar van de opkomst van het populisme. Populisme is al een kleine twee decennia in meer of mindere mate manifest. Dit is het jaar dat de feiten sneuvelden en het hoofd het heeft afgelegd tegen de onderbuik. Dat begon op de eerste dag van het jaar in Keulen waarin feiten en fictie zich vermengden tot een giftige cocktail. Marokkanen werden Syriërs, aangiftes werden alle gelinkt aan verkrachting of aanranding terwijl het ook om beroving ging, en uiteindelijk lag het allemaal aan Merkel die overigens met haar beroemde Wir schaffen das-uitspraak nooit heeft gezegd dat de grenzen open moeten maar dat een krachtig land als Duitsland de vluchtelingenkwestie aankan.

Seksisme
‘Keulen’ was een beschamend vertoon van seksisme, maar een schokkende studie van het Bundeskriminalamt, gepubliceerd in november, is feitelijk veel relevanter. Daaruit blijkt dat in Duitsland bijna elke dag een vrouw wordt gedood door haar partner. Dat nieuws lees je niet in de kranten en zie je niet op tv maar word je gewaar door een tweet van de Duitse journaliste Juliane Leopold.

Merkwaardig
Zo zijn er meer merkwaardige ontwikkelingen. De laatste decennia werd het niet vaccineren van kinderen toegewezen aan een orthodox-protestantse ontsporing in de bible belt. Sinds kort schuiven echter hoogopgeleide vrouwen alle wetenschappelijke bewijzen terzijde, geloven ze in een fraudeur die zegt dat vaccins leiden tot autisme, en krijgen zij pardoes een podium in de onvermijdelijke praatprogramma’s. ‘Ga eens kijken in arme of conflictgebieden waar kinderen niet gevaccineerd worden. Met dat geleuter over niet vaccineren’, twitterde Tineke Ceelen, directeur van de Stichting Vluchteling. Zo is het maar net.

Twijfel
De zoekende mens is bereid alles in twijfel te trekken. Perceptie en werkelijkheid schuiven steeds verder uit elkaar. Enkele weken geleden publiceerde onderzoeksbureau Ipsos het rapport Perils of Perception, een studie in 40 landen naar van alles en nog wat maar ook met de vraag welk deel van uw bevolking islamitisch is. De ondervraagde Nederlanders dachten dat 19 procent van de bevolking uit moslims bestaat. In werkelijkheid is dit 6 procent. Wat doet de perceptie met het (stem)gedrag van mensen, vraag je je dan af? Zo trekt het kandidaat 50Plus-Kamerlid Corry van Brenk openlijk de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek over de ouder wordende mens in twijfel maar de ouderenpartij wordt er niet door afgestraft. Integendeel, Henk Krol en zijn boze companen gaan skyhigh in de peilingen.

Gesneuvelde feiten
Het heeft geen enkele zin om perceptie te bestrijden met feiten. Degene die de perceptie als waarheid ervaart, laat die alleen los als zijn idee achter de perceptie wankelt. Feiten zijn veelal het weerwoord van de verwerpelijke tegenpartij en daarmee per definitie suspect. Dit nu is het werkelijke probleem van 2016; de gesneuvelde feiten als wortel van alle kwaad.

Auteur is oud-hoofdredacteur van deze krant.

Opinie