Volledig scherm

Opinie I Laat de gave van het woord weer winnen

Geef kinderen les in psychologie, filosofie en sociologie. Misschien keert dan de beschaving terug in het debat.

Winstpunt

Langzaamaan groeit de gedachte dat het maatschappelijk debat is ontaard. Die constatering is een winstpunt maar het zou nog mooier zijn als we een paar spaden dieper spitten. Neem bijvoorbeeld de ingesleten gewoonte om iemand waar je het niet mee eens te vierendelen, in mootjes te hakken en aan de haaien te voeren. Terwijl het er ten diepste om gaat de uitspraak van die persoon met argumenten te bestrijden. Waar is kortom ons vermogen tot het voeren van een rationeel debat gebleven?

Humor

Ergens onderweg hebben we twee pijlers onder de dialoog verloren: humor en welsprekendheid. De politiek en de sport zijn daarvan de spiegels. Hoezeer in de jaren zestig en zeventig maatschappijvisies ook botsten, in de communicatie was er altijd ruimte voor humor. Hans Wiegel trotseerde ooit een zaal vol langharige studenten. Een van hen schreeuwde hem niets onthullend toe: ‘Lul!!’ Waarop de VVD-leider antwoordde: ‘Wiegel is de naam. Aangenaam’. En toen KRO-coryfee Willebrord Frequin destijds PvdA-premier Joop den Uyl toevoegde: ‘Volgens de heer Van Agt kunt u doodvallen’, at Den Uyl zijn handvol pinda’s op om vervolgens te zeggen: ‘Och, ik volg de ontwikkelingen van het ethisch réveil op de voet’.

Hakbijl

In welke verbeten tijd leven we nu, waar cabaretier en cartoonist het fileermes hebben ingeruild voor de hakbijl - dit alles onder het mom van het recht op vrijheid van meningsuiting. Mij is altijd geleerd dat vrijheid en rechten met morele plichten gepaard gaan, maar dat is kennelijk hopeloos ouderwets. De gave van het ironische woord heeft plaats gemaakt voor de stoere scheldpartij die vooral het gebrek aan welsprekendheid verhult.

Vondsten

Hoezeer konden we de afgelopen maanden niet genieten van de wijsheden en taalkundige vondsten van de overleden sporthelden Johan Cruijff en Muhammad Ali, jongens met een beperkte opleiding in vergelijking met de huidige generatie maar begiftigd met gaven waar we nu zo naar verlangen. Mensen die je met één zin dagen, weken, maanden kunnen laten nadenken over het leven in het algemeen en het jouwe in het bijzonder. ‘Je gaat het pas zien als je het door hebt’. ‘A Vietcong never called me a nigger’.

Geschiedenis

Enkele maanden terug presenteerde de commissie-Schnabel het rapport Ons Onderwijs2032. Behalve de krankzinnige suggestie om geschiedenis af te schaffen als kernvak, bevat het rapport een interessant element: burgerschap. Dan krijg je hoop, maar het blijkt natuurlijk te gaan om de persoonlijke ontwikkeling en ontplooiing. Eerst leiden we kinderen op tot aanjagers van de economie en dan tot individuele wezens die weten wat ze zelf moeten doen maar niet meer hoe ze iets samen moeten doen. Het woord samen is in het voetspoor van de term solidariteit de Dikke Van Dale uit geramd.

Empathie

Bij samen horen analytisch vermogen, empathie, begrip maar ook kennis, menselijk inzicht, het vermogen tot het stellen van vragen en het voeren van een dialoog. Kennis halen we van de iPad, het menselijk inzicht is uitbesteed aan algoritmes en het stellen van de juiste vragen en het aangaan van de dialoog hebben we ingeruild voor het snelle oordeel. Laat de dialectiek herrijzen. Als we onze kinderen scholen in de psychologie, filosofie en sociologie hebben we een kans. Opdat ooit de beschaving in het debat terugkeert - als we oud zijn en der dagen zat.

Opinie