article
1.6225386
Rio de Janeiro onttrekt zijn sloppenwijken tijdens de Olympische Spelen aan het oog van de wereld. Jammer, en onnodig. In de favela’s gebeurt namelijk ook veel goeds.
Opinie | Bewoners favela’s niet welkom op de Spelen
Rio de Janeiro onttrekt zijn sloppenwijken tijdens de Olympische Spelen aan het oog van de wereld. Jammer, en onnodig. In de favela’s gebeurt namelijk ook veel goeds.
http://www.tubantia.nl/extra/opinie/opinie-bewoners-favela-s-niet-welkom-op-de-spelen-1.6225386
2016-07-27T20:47:00+0000
http://www.tubantia.nl/polopoly_fs/1.6225400.1469652414!image/image-6225400.JPG
Opinie
Home / Extra / Opinie / Opinie | Bewoners favela’s niet welkom op de Spelen

Opinie | Bewoners favela’s niet welkom op de Spelen

Foto's
1
Reacties
Reageer
    • Afbeelding
      Fotograaf
    Rio de Janeiro onttrekt zijn sloppenwijken tijdens de Olympische Spelen aan het oog van de wereld. Jammer, en onnodig. In de favela’s gebeurt namelijk ook veel goeds.

    ‘Favela’, de verzamelnaam voor - zeg maar - de ‘informele woonvormen’ in Brazilië, is voor buitenstaanders synoniem aan armoede, geweld en wetteloosheid. Brazilië laat de kans liggen om tijdens de Olympische Spelen, die volgende week vrijdag in Rio de Janeiro beginnen, de positieve kant van de favela’s te laten zien.

    In de aanloop naar de Spelen zijn er in Rio de Janeiro schuttingen en betonnen wanden neergezet om favela’s aan het oog te onttrekken. Het gemeentebestuur van Rio wil liever niet dat de miljoenen buitenlandse bezoekers zicht krijgen op de armere delen van de stad. De negatieve kenmerken van de favela’s halen het nieuws, maar er gebeurt ook veel positiefs, dat nu eveneens achter de schuttingen verborgen blijft. Favela is een verzamelnaam voor het type wijken waar het armere deel van de Braziliaanse bevolking woont. Vaak zijn deze zonder overheidsbemoeienis gebouwd door de bewoners zelf, waarbij veel oudere favela’s behoorlijk zijn ‘doorontwikkeld’ op het vlak van leefkwaliteit en infrastructuur.

    Betaalbaar
    De bewoners komen al een eeuw lang in grote getale vanaf het arme platteland naar de stad voor een beter leven. Favelas bieden dus een betaalbare mogelijkheid tot onderdak: in Rio de Janeiro kan 19 procent van de inwoners zich favelado noemen. Het totale aantal bewoners van favela’s in de stad wordt geschat op 1,5 miljoen, verdeeld over meer dan duizend grote en kleine gemeenschappen.

    Toch hebben veel bewoners moeite met de term ‘favela’, aangezien het een enorme variëteit van gemeenschappen samenvat in één containerbegrip, waaraan een stigma van geweld en gebrek aan kansen kleeft. Er zijn echter ontelbare vormen van favela’s: vredige, gewelddadige, relatief rijke en arme. Zelfs binnen een favela zijn de verschillen vaak enorm. Aan de andere kant is men ook trots op de term ‘favela’: de bewoners voelen zich het echte Brazilië, zij zijn de bron van de Braziliaanse cultuur en arbeid.

    Macht
    De Olympische Spelen van 2016 hielden ook voor de favela’s een belofte in. Op een verbetering van de omstandigheden. Het gemeentebestuur van Rio beloofde namelijk de sloppenwijken niet te vergeten bij de met het oog op de Spelen noodzakelijke ‘reorganisatie’ van de stad. Maar de overheid heeft de favela’s goeddeels links laten liggen: hygiëne, educatie en een bereikbare gezondheidszorg blijven een probleem voor de favelados. Bovendien hebben lokale drugsdealers of zelfgevormde milities door politieke onmacht en corruptie veel macht in de gemeenschappen. Toch worden deze lokale ‘bestuursvormen’ door de bewoners zelf regelmatig geprefereerd boven de staat: dealers beschermen de gemeenschap tenminste, waar voor de politie iedereen een crimineel is.

    Ander verhaal
    Hoewel verhalen over geweld en drugs verkopen in de pers, is het iets waar slechts weinig favelados bij betrokken zijn. Er bestaat een ander verhaal over de favela’s dat de media minder vaak haalt, maar waarover de inwoners zelf graag vertellen. Het gebrek aan overheidsdiensten en grote bedrijven in de sloppenwijken betekent dat er veel lokale ondernemers actief zijn om deze diensten en bedrijven te vervangen. Bovendien is er sprake van een sterke gemeenschapszin. Een mutirão is de term voor het collectief bouwen van riolen, elektriciteitnetwerken, drinkwatersystemen of bijvoorbeeld een nieuwe verdieping op een huis. Er bestaat dus een heel diverse, lokale economie, waar wonen en werken dicht bij elkaar liggen. Ook zijn de favela’s van Rio een constant veranderende meltingpot, die muziekstromingen als samba en het tegenwoordig populaire funk carioca heeft voortgebracht. Het zijn cultuuruitingen die door heel Brazilië als belangrijke elementen van de eigen identiteit worden gezien.

    Van de beloofde verbeteringen als ‘olympische erfenis’ is weinig terechtgekomen, want de stad Rio is nagenoeg failliet. In plaats daarvan wordt geld gebruikt om de negatieve eigenschappen samen met de positieve achter een façade verborgen te houden voor het publiek. Het arme deel van de bevolking wordt behandeld als troep die rondslingert in de woonkamer en in de kast verstopt moet worden voor de gasten arriveren.

    Mooiste kant
    Rio wil zich de komende weken van haar mooiste kant aan de wereld laten zien. Daarom worden buslijnen die bewoners uit het arme noordelijke deel van de stad naar de rijke zuidzone vervoeren tijdelijk geschrapt, moet de militaire politie de arme wijken onder controle houden en zijn de armen uit hun huizen verjaagd in de havenregio en de aan het olympisch park gelegen wijken. De Olympische Spelen zijn een feest waarvoor de favelado niet is uitgenodigd.

    Christian Kuitert

    Auteur is afkomstig uit Enschede en studeert Conflicts, territories and identities aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In verband met onderzoek voor zijn afstudeerscriptie woont hij tijdelijk in Rio de Janeiro.