article
1.6285809
Hoe kun je als wetenschapper meedoen aan maatschappelijke discussies? Vanuit deze vraag heb ik de afgelopen vijf jaar mijn columns voor deze krant geschreven. Deze column is - voorlopig althans - mijn laatste. Hoewel ik er nog steeds heel veel plezier in heb, denk ik dat het belangrijk is even 'op te frissen'. Een goed moment om mezelf af te vragen hoe veel verder ik nou ben gekomen in het zoeken naar een antwoord op mijn vraag.
Opinie | Over de maatschappelijke rol van de wetenschap
Hoe kun je als wetenschapper meedoen aan maatschappelijke discussies? Vanuit deze vraag heb ik de afgelopen vijf jaar mijn columns voor deze krant geschreven. Deze column is - voorlopig althans - mijn laatste. Hoewel ik er nog steeds heel veel plezier in heb, denk ik dat het belangrijk is even 'op te frissen'. Een goed moment om mezelf af te vragen hoe veel verder ik nou ben gekomen in het zoeken naar een antwoord op mijn vraag.
http://www.tubantia.nl/extra/opinie/peter-paul-verbeek/opinie-over-de-maatschappelijke-rol-van-de-wetenschap-1.6285809
2016-08-23T06:55:00+0000
http://www.tubantia.nl/polopoly_fs/1.5781279.1456922207!image/image-5781279.jpg
Peter-Paul Verbeek
Home / Extra / Opinie / Peter-Paul Verbeek / Opinie | Over de maatschappelijke rol van de wetenschap

Opinie | Over de maatschappelijke rol van de wetenschap

Foto's
1
Reacties
Reageer
    Hoe kun je als wetenschapper meedoen aan maatschappelijke discussies? Vanuit deze vraag heb ik de afgelopen vijf jaar mijn columns voor deze krant geschreven. Deze column is - voorlopig althans - mijn laatste. Hoewel ik er nog steeds heel veel plezier in heb, denk ik dat het belangrijk is even 'op te frissen'. Een goed moment om mezelf af te vragen hoe veel verder ik nou ben gekomen in het zoeken naar een antwoord op mijn vraag.

    De samenleving stelt eigenlijk twee tegenstrijdige eisen aan de wetenschap. Aan de ene kant moet wetenschap de waarheid spreken en niets dan de waarheid: wetenschappers worden betaald om kennis te produceren, en dat werk moeten ze gewoon goed en eerlijk doen. Aan de andere kant moet wetenschap nuttig zijn: waarom investeren in de hobby's van stoffige professoren als er ook onderzoek is dat toegepast kan worden en tot innovatie leidt? Wetenschap is een waarheidsmachine maar ook een geldmachine.

    Inquisitie
    Vanuit het eerste model komt de maatschappelijke rol van wetenschap neer op populariseren: moeilijke kennis in zo gewoon mogelijke taal uitleggen aan gewone mensen. Een mooi ideaal, maar het heeft ook een gevaarlijke kant. Het suggereert dat wetenschappers eigenlijk verheven zijn boven 'gewone' mensen en een knieval moeten maken om hun briljante werk in Jip-en- Janneketaal uit te leggen. Terwijl het begrijpelijk kunnen uitleggen van complexe dingen in feite een kernvaardigheid van elke wetenschapper is, omdat het simpelweg een teken is dat je iets écht begrijpt.

    Dit model heeft ook een minder verdraagzame variant: het gevecht tegen de 'pseudowetenschap' dat sommige wetenschappers graag in de media voeren. Wie iets beweert dat niet wetenschappelijk onderbouwd kan worden, wordt door deze inquisitie ontmaskerd als charlatan, kwakzalver of bedrieger. Als je niet in de wetenschap gelooft, moet je er zelf aan geloven, zo is de gedachte.

    Modellen
    Vanuit het tweede model bestaat de maatschappelijke rol van wetenschap vooral uit ondernemerschap. Een bedrijfje opzetten om een product te verkopen dat is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek is vanuit deze optiek het hoogste ideaal. "Kennis, kunde, kassa" - zo wordt het weleens geformuleerd. Ook geen onzinnig model, zij het dat de maatschappelijke waarde van wetenschap veel verder reikt dan de economie.

    Door je als wetenschapper te mengen in maatschappelijke discussies, ontstaat feitelijk een derde weg, heb ik gemerkt: een model van geëngageerde wetenschap. In dat model probeer je als wetenschapper niet zozeer 'de waarheid' nog eens langzaam uit te leggen, of de economie verder te helpen, maar meng je je vanuit je expertise in een publiek debat. Of het nu gaat over klimaatverandering gaat of overgewicht, over medische ethiek of over religie: een wetenschappelijk perspectief kan een relevante inbreng in de discussie zijn, zonder te pretenderen het laatste woord te spreken 'in naam van de waarheid'.

    Waardevol
    In maatschappelijke discussies draait het namelijk niet om feiten, maar om waarden. Feiten kunnen helpen om te laten zien hoe bepaalde waarden het beste gediend kunnen worden, en wie de feiten aan zijn laars lapt, bewijst het maatschappelijk debat geen dienst, zoals Donald Trump inmiddels overtuigend heeft aangetoond. Maar in een democratie heeft gelukkig niet de wetenschap, maar het volk de macht. En juist dat maakt het zo waardevol en belangrijk om als wetenschapper het maatschappelijk debat actief te blijven opzoeken.

    Peter-Paul Verbeek