Enschede loopt onder



Het grondwater in Enschede stijgt gevaarlijk hoog. Had Hansje Brinker in Enschede gewoond, dan had hij aan een enkele vinger niet genoeg gehad. Sterker nog; hij was handen en voeten tekort gekomen om de stad te beschermen tegen het dreigende water. Het opmerkelijke is dat het grondwater er altijd was. Een geschiedenis van waterrijkheid en ondoordringbare grond.

LEESTIJD: 1.052 WOORDEN / 5 MINUTEN


De komst van de textielindustrie naar Enschede

Het verhaal van de grondwateroverlast in onze stad laat zich eenvoudig vertellen. Enschede is ontstaan op de Oost-Twentse Stuwwal. Uit de wal ontspringen zo’n tachtig beken en stromen.

* Beweeg de slider om het verschil tussen de beken toen en nu te zien

Vanwege de waterrijkheid besluiten onze voorvaderen zich hier te vestigen. Eeuwen later volgt de opkomende textielindustrie het water. De fabrieken verrijzen bij de bron.

De textiel pompt zoveel op dat het grondwater zakt. De stad dijt uit en bouwt op droge grond. Grondwater is voor de bouwers geen onderwerp.


foto

Als de textielfabrieken stilvallen en de pompen stoppen, stijgt het grondwater weer en kwamen de problemen. Het ergst in Pathmos en Stadsveld, wijken die aan de voet van de stuwwal in een kom liggen. En zo zijn er meer plekken in Enschede waar bij de bouw nooit rekening is gehouden met wat het grondwater zou kunnen doen.


Klik hier om de Oost-Twentse Stuwwal te bekijken

foto

Het water kan niet zakken

In Enschede...

- Ligt 875 kilometer aan riolen
- Zijn 20.000 rioolputten
- 48.000 kolken
- 13 bassins (49 miljoen liter)
- 60 rioolgemalen
- 825 drukrioolpompen
- waarde: 0,9 miljard euro

Bijkomend probleem voor de stad is de structuur van de grond. Er zit veel ondoordringbare leem in. Het water kan niet zakken.

In de jaren dat de grondwateroverlast niet speelt, bouwt Enschede gestaag aan het netwerk van rioleringen om de waterhuishouding van de stad op orde te brengen. Beken verdwijnen en buizen komen. Er ligt bijna 900 kilometer aan riolering.


De actualiteit

De waterhuishouding was vroeger gericht op buizen, nu is de wateroverlast actueel. De koerswijziging heeft niet meteen effect. Rioolbuizen moeten 80 jaar mee, liefst langer.

Dat na een schijnbare rust het grondwater weer in beweging is gekomen, blijkens de vele reacties op onze grondwaterverhalen, heeft geen directe oorzaak. Dat zegt de gemeente Enschede.


In de mails die wij krijgen wordt steevast de recente vervanging van het riool als oorzaak genoemd. Ook een woningcorporatie noemt het riool. Stadsgenoten die het droog hebben gehouden, melden grondwateroverlast na rioleringswerken in de straat. Waar de oude poreuze buizen werken als drainage, is de nieuwe buis waterdicht.


Opeenstapeling van veranderingen

De bodem en waterbeheerders van onze stad denken dat het daar niet aan ligt. Volgens hen is het een opeenstapeling van veranderingen dat het water slechter weg kan. De verstening van de stad is er een.
Ook de klimaatsverandering speelt een rol. Zo zijn de buien die overtrekken heviger. Grondwater reageert snel op regen. Bij neerslagpieken kan het grondwater niet weg. Zo zie je in deze natte periode overlast ontstaan.



Enschede heeft zich al gewapend tegen de pieken met de bergbezinkbasins her en der in de stad, met gescheiden riolering voor afvalwater en hemelwater, met waar mogelijk gecontroleerde afvoer. Het is nog niet genoeg.

Voorbeelden van dubbel ruimtegebruik in Enschede

1) Waterplein TwentseWelle
2) Kristalbad
3) Wadi’s Ruwenbos
4) Zweringbeekpark
5) Stadsbeek

Dubbel ruimtegebruik kan verlichting bieden. Een park of plein is park of plein, behalve als er veel water naar beneden komt en ze als wateropslag dienst doen. Achter museum TwentseWelle ligt zo’n plein. Het is het voortuintje van de AKI.

Oplossing uit de jaren 80

In de jaren tachtig van de vorige eeuw was er over de hoge grondwaterstand al veel te doen. Een onderzoek van TNO biedt de oplossing in het plaatsen van pompen. Een dure oplossing. TNO rekent voor dat het 2 miljoen gulden per jaar kost, omgerekend naar 2016 bijna 2 miljoen euro. Wie dat betaalt? Gemeente, waterschap, provincie en rijk wijzen naar elkaar, dus gebeurt er niets.

Of pompen anno 2016 de oplossing zijn? Dan moet je heel veel pompen plaatsen. De gemeente zoekt naar praktischere oplossingen. Zoals in Stadsveld en Pathmos. Die vergen onderzoek en een lange adem.

foto

Gedupeerden kijken meteen naar de gemeente. Of die het grondwaterprobleem op wil lossen. Die kan dat niet. Niet op stel en sprong tenminste. De gemeente hoeft het ook niet. Ondergelopen kelders zijn een probleem van de huiseigenaren. Zo staat het in de wet. Als de gemeente wat doet, zal het op aangeven van de gemeenteraad zijn.

140 meetpunten

Grolsch

Volgens de bierbrouwer is het watervolume dat Grolsch oppomt de laatste jaren niet structureel veranderd. Lees verder

Er zijn 140 meetpunten in de stad waar het grondwater wordt gepeild. De eerste is van 1965 bij het waterwingebied in Noord. Die werkt niet meer. Nummer 2 is in Lonneker. Die peilt vanaf 1985 en laat in dertig jaar weinig verandering zien.

Het peilpunt aan de Lasonderstraat laat zien dat het grondwater in 2005 is begonnen te stijgen. De schuld zou bij de Grolsch liggen, die in dat jaar in Boekelo begon te brouwen. Grolsch pompte water in Roombeek omhoog. De brouwer ontkent verantwoordelijk te zijn voor de stijging.

Daar is de overlast zoals die altijd al is geweest en is het beleid van de gemeente gericht op de zeven knelpunten, met Stadsveld en Pathmos voorop. Zo is het vastgesteld in het Gemeentelijke Rioleringsplan, zoals in oktober vorig jaar door de gemeenteraad is aangenomen. In Pathmos en Stadsveld is een deel van de stadsbeek af en ligt er drainage. De zes overige bekende natte plekken zijn of worden onderwerp van onderzoek naar het hoe en waarom. Aan de hand daarvan wordt bekeken wat te doen; stapsgewijs.

Bij de zeven waterknelpunten kunnen er gevoeglijk een paar worden opgeteld. Bij het grondwatermeldpunt van De Twentsche Courant Tubantia en TV Enschede FM stromen de reacties binnen van Enschedeërs die natte voeten hebben waar ze dat volgens de gemeente niet zouden moeten hebben.

Wethouder van waterzaken

De wethouder van waterzaken, Hans van Agteren (BurgerBelangen), houdt het er vooralsnog op dat de huiseigenaar zijn eigen boontjes moet doppen.

Onderzoek

Onderzoekers gaan de komende tijd op verschillende locaties in Enschede-Noord uit op veldonderzoek om de problemen in beeld de brengen. Lees verder

Om kritische vragen vanuit de plaatselijke politiek te pareren, heeft Van Agteren het ingenieursbureau Tauw gevraagd onderzoek te doen naar de grondwateroverlast in onze mooie stad.


Meldpunt grondwateroverlast

Wij van De Twentsche Courant Tubantia en TV Enschede FM wachten niet op Tauw. Dat onderzoekers hun onderzoek doen is prima, maar wij willen van onze stadsgenoten weten waar het probleem zit. We hebben een meldpunt ingericht om de grondwaterproblemen in kaart te brengen en daaraan een enquête gekoppeld.

De klachten stromen binnen, het grondwaterprobleem krijgt letterlijk vorm. Het verhaal vertelt zich verder op Facebook waar u mee kunt praten over het water in onze stad. Wat zijn uw ervaringen? Deel ze in de groep!

872 meldingen



Het balletje aan het rollen

Het meldpunt bewijst meteen zijn nut. De gemeente heeft zeven plekken in de stad aangewezen als risicogebied voor (grond)wateroverlast. Maar in de uitkomsten van de enquête van de Twentsche Courant Tubantia en TV Enschede FM komen die niet voor in de top 7. De kaart bezien is het trouwens niet meer de vraag welke buurten last van water hebben, maar welke buurten het droog houden. Niet Giethoorn, maar Enschede is het Venetië van het Oosten. (Tekst gaat verder onder grafiek)


Klik hier om de zeven risicogebieden te bekijken

foto

Als natste buurten komen Walhof-Roessingh en Bolhaar op 1 en 2 (postcodegebied 7722). In de huizen in de omgeving van de Minister dr. De Visserstraat, Minister Kuyperplein en Mr. P.J. Troelstrastraat behoren waterstofzuiger en een waterpomp tot de standaarduitsrusting. Wordt de pomp even niet gebruikt, dan stijgt het waterpeil in sommige kelders tot meer dan 80 centimeter.

Gezondheidsklachten

De helft van de respondenten heeft gezondheidsklachten door wateroverlast. Meest genoemde klachten zijn: Astmatische en luchtwegproblemen, chronische verkoudheid , reumatische klachten, stress en rugklachten. Het vervolgonderzoek naar wateroverlast richt zich dan ook op de eventuele schadelijke gevolgen voor het menselijk lichaam.

Kosten: € 438.376,-

Wateroverlast in je woning aanpakken kost geld. Ongeveer de helft van de respondenten zegt dat ook te hebben uitgegeven. Vaak gaat het om 80 tot 100 euro voor een waterpomp of waterstofzuiger. Anderen hebben duizenden euro’s uitgegeven, de absolute koploper is iemand die 15.000 euro heeft uitgegeven aan bouwkundige maatregelen. Bij elkaar hebben de respondenten op de enquête een bedrag van 438.736 euro uitgegeven. Dat is ruim 1.042 euro per persoon. Overigens geven de meeste van deze mensen aan dat de aanpassingen en maatregelen vaak niet tot het gewenste effect hebben geleid.

De gemeente zegt verrast te zijn. In het stadskantoor komen normaal gesproken rond de dertig klachten per jaar binnen. We vroegen de respondenten waarom ze met hun water niet naar de gemeente gingen. De meerderheid gaf aan dat zinloos te achten. Vanwege het standaardverhaal: wateroverlast is een zaak van de eigenaren zelf. Met het oog op de omvang van de wateroverlast lijkt die houding niet langer te verdedigen.


De eerste gemeentelijke bewegingen zijn in Minister Kuyperplein en de Lasondersingel waar te nemen. Onderzoekers van Tauw slaan er waterpeilbuizen. Die komen bovenop de 140 die er al zijn.

De stand in de peilbuizen is op internet af te lezen via publiek.twentswaternet.mosgeo.com. De pagina had eigenlijk nog niet online moeten staan. Daarvoor was een dag in juni geprikt waarop wethouders van Twentse gemeenten de pagina feestelijk zouden presenteren aan het volk ten teken van regionale samenwerking. De datum was gereserveerd voor de grondwaterproblemen in Enschede de kop opstaken. Het feestje ging niet door.

Een van de vermoede oorzaken kan intussen worden afgestreept: de overvloedige regen door klimaatverandering. Uit neerslagcijfers blijkt dat de eerste maanden van 2010-2015 gemiddeld minder neerslag is gevallen dan in de eerste maanden van de jaren 1975 tot 2010.

Grolsch minder schuldig dan gedacht

foto

Ook de Grolsch is minder schuldig dan gedacht door de respondenten. Na 1993 is de brouwer veel meer water gaan oppompen rond de sportvelden aan de Kotkampweg en veel minder in Roombeek. Dit is terug te zien bij de metingen van de waterpeilbuis ter hoogte van de voormalige locatie van Grolsch. Daar steeg het peil vanaf 1993 in korte tijd van 9 meter naar 2 meter onder het maaiveld. Net onder kelderniveau dus. Het grondwaterpeil steeg opnieuw in 2005 (tot ruim 1 meter onder het maaiveld) en vervolgens weer in 2010 (tot vlak onder het maaiveld). Die laatste twee stijgingen lijken de spreekwoordelijke druppels te zijn die kelders deden onderlopen. Deze jaren komen namelijk veelvuldig voorbij in de enquête als het 'begin' van wateroverlast in Enschede-Noord. Er is geen aanleiding om de laatste twee stijgingen toe te schrijven aan Grolsch.

Eigen onderzoek

Dan meldt Lonneker zich. Het dorp is buiten beeld gebleven, ook bij de onderzoekers van Tauw. In Lonneker zou het wel meevallen. De dorpsraad is daar niet blij mee en begint een eigen onderzoek. De raad kan beginnen met de 27 meldingen die bij Newsroom Enschede binnenkwamen.

In mei komt de langverwachte resultaten van het onderzoek van Tauw. Die vallen tegen. Er is meer onderzoek nodig. De gedupeerden moeten nog langer wachten.

Bewoners willen niet langer wachten. Ze weten dat er pompen geslagen zijn, soms al lang geleden. De gemeente heeft er in Noord veertien geteld die op korte termijn kunnen draaien. Laat ze maar draaien, zeggen de noorderlingen. Want: ‘Baat het niet, dan schaadt het niet.’ De politiek volgt de bewoners. Alleen de gemeente loopt niet over van enthousiasme. Pompen kost geld, het resultaat betwijfeld.

foto

In deze laatste week van juni gaat het onderzoek door. Er is een huis-aan-huis-enquête de deur uitgegaan in de delen van de stad waar Tauw nader onderzoek gaat verrichten. De vragenlijst moet de gemeente inzicht geven in aard van de klachten. Bewoners wordt ook gevraagd het waterpeil in de kelder bij te houden.

30 juni 2016, wordt vervolgd…




Dit is een productie van Newsroom Enschede
De samenwerking tussen TC Tubantia en TV Enschede FM

Tekst: Toon Mesman
Lay-out: Davine Vleerbos
Support: Jadrike Boels

Beeldmateriaal: Gemeente Enschede, Ben Lensink,
Petra Meulman, ANP,
TV Enschede FM en De Twentsche Courant Tubantia