Volledig scherm
© Emiel Muijderman

Als het compromis verdwijnt, zijn de gevolgen rampzalig

Willen we nog samenwerken met als onvermijdelijke uitkomst dat we iets van onszelf inleveren? Het is dé kwestie in een samenleving die op hol slaat.


Diederik Samsom bezong onlangs in NRC Handelsblad de schoonheid van het compromis. Hij vond het jammer dat hij de mensen hier niet warm voor had kunnen maken. Het leverde de voormalige PvdA-leider een waarderende tweet op van Han ten Broeke, Twentenaar en prominent VVD-Kamerlid. Helaas is de stem van Samsom en Ten Broeke een echo uit het verleden. In de huidige afrekencultuur is het compromis zo ongeveer een zonde, een politiek misdrijf, kiezersbedrog, verkwanseling van principes en hét bewijs dat politici er alleen maar voor zichzelf zitten. In werkelijkheid is alles een compromis: een relatie, het huwelijk, de werkvloer, de opvoeding, de band met de natuur, met de dieren, ja, het hele leven is één groot compromis. Maar in de politiek mag het niet.

Ideologie

Columnisten en andere scherpslijpers verwijzen graag naar de grote ideologieën om hun afkeer van het compromis te staven. Den Uyl, Wiegel, Van Agt: dat waren nog eens tijden. De werkelijkheid is dat het kabinet-Den Uyl het vier jaar uithield omdat het rustte op een impliciet compromis van evangelisch en sociaaldemocratisch bevlogenen. Wel dient een compromis altijd rekenschap af te leggen aan de ideologie zoals mensen als Van de Stoel en De Gaay Fortman sr. deden. Maar Realpolitik stond voorop, niet destructiedrang.
Hoe anders is het nu. Tegenwoordig accepteren we alleen een compromis als dat geheel en al beantwoordt aan het eigen standpunt - en dus geen compromis is. Samsom gaf in NRC een treffend voorbeeld van sociaaldemocratische zelfdestructie. 'We geven 900 kinderen een leven dankzij het kinderpardon en dan maak je er een nederlaag van omdat kind 901 niet onder het pardon valt. Dat is de PvdA.' 

Racistisch

De maatschappelijke afkeer van het compromis sterkt de flanken in hun gedachte dat ze er nog harder op moeten rammen. De gevolgen zijn desastreus. Ter rechterzijde worden apert racistische en fascistische theorieën nauwelijks onderscheiden van terechte kritiek op immigratie- en integratiebeleid. Des te verontrustender is het dat op die flank publicisten als Elian, Eppink en Boekestijn allengs meer begrip en waardering hebben voor Thierry Baudet. Ter linkerzijde heeft de SP zich al geïsoleerd maar nu de partij in haar buitenlandse politiek de Venezolaanse dictator Maduro verdedigt, is de vraag gerechtvaardigd waar voor de SP de democratie eindigt en de dictatuur begint.

(on)tevredenheid

Als het compromis sneuvelt, zal de strijd tussen de flanken verharden. Wat zijn hiervan de gevolgen voor onze (on)tevredenheid? Wat als ons leven permanent is vervuld met de gedachte 'ik krijg weer niet mijn zin'? Wat doet dit met ons gevoel en onze eigenwaarde? Daar heeft Klein Orkest in de jaren tachtig al over gezongen:
...Er is een man laatst doodgegaan
die nog geen dag van zijn bestaan tevreden was
maar dat wist hij pas toen er geen weg terug meer was...
Het is te hopen dat de partijen in de kabinetsformatie elkaar vinden, ongeacht van welke politieke kleur je bent. Dat we inzetten op dat wat ons bindt en niet op dat wat ons scheidt. En dat opinieleiders, parlementair journalisten, de Jinekken van deze wereld, alsmede columnisten van diverse pluimage niet vol op het orgel gaan als het regeerakkoord wordt gepubliceerd. Meer dan ooit hebben we behoefte aan coöperatie en het zou alle spelers op het mediatoneel sieren als ze dit beseffen. De huidige wedloop in vergroving en belediging is namelijk een bedreiging voor het weefsel van de samenleving.