De geschiedenis herhaalt zich niet maar herrijst in aangepaste vorm

Hoe we langzaam ten prooi vallen aan opvattingen en formuleringen van dubieus allooi. Met kunst en cultuur als sluitpost van de begroting.

Ruim twee weken geleden schreef Tommy Wieringa in NRC Handelsblad de volgende behartenswaardige woorden: ‘... Misschien moeten we het fascisme intussen beschouwen als een courante Europese politieke stroming, die nu eens hier en dan weer daar opduikt. Soms in versneden vorm, soms verdund...’

Amper een week later werd bewezen hoezeer rechts-extremistisch gedachtegoed onbewust in ons dagelijks leven is opgedoken, hoe taalgebruik, mening en gedachten sluipenderwijs hun legitimiteit hebben verworven onder het motto dat ‘alle stemmen nu eenmaal gehoord moeten worden’.

Door het stof

De NOS publiceerde online een achtergrondartikel naar aanleiding van de bombrief die naar de Amerikaans-Hongaarse filantroop George Soros was gestuurd. Het artikel bevatte onder meer de volgende tekst: ‘… De jood Soros, een invloedrijke bemoeial met tentakels ver in de wereldpolitiek…’ Ook werd nog vermeld dat Soros zoveel mogelijk immigranten in de EU wil opnemen, wat pertinente onzin is. Het duurde 24 uur alvorens het artikel werd aangepast, maar dan nog in bescheiden mate. Echter, een week later ging hoofdredacteur Marcel Gelauff door het stof en werd het artikel uit het onlinearchief verwijderd. Het had zo nooit geschreven mogen worden, zei Gelauff toen.

Dubieuze drijfveer

Maar het werd geschreven en dat is geen toeval. Het is natuurlijk onzin om te veronderstellen dat hier een antisemitisch auteur en eindredacteur aan het werk zijn geweest. En het is al evenzeer onzin om te beweren dat het AD islamofoob is, omdat het suggestief schreef dat de kerstmarkt in Brugge was omgedoopt in een wintermarkt. In werkelijkheid is de naamswijziging twee jaar geleden al toegepast om ook de Sinterklaas- en wintersportliefhebbers te behagen. Nepnieuws dus.

Nee, dit zijn geen bewuste uitingen van de NOS en het AD die wijzen op een dubieuze drijfveer. Maar daarom zijn ze niet minder ernstig. Sterker nog, als het kwaad onbewust is binnengeslopen en onderdeel van het systeem is geworden, is bestrijding ervan aanmerkelijk ingewikkelder. De geschiedenis herhaalt zich nooit maar herrijst wel in een aangepaste gedaante.

Inspiratiebron

Gelukkig hebben we op zulke momenten de kunst. Kunst schudt wakker, kunst confronteert, kunst zet aan tot nadenken. De onlangs overleden oud-premier Wim Kok was zoon van een timmerman, had helemaal niets met de zogenaamde links-culturele elite, maar besefte wel dat kunst hem wegvoerde van de waan van de dag en daarmee een inspiratiebron voor zijn bestaan was.

Het is dan ook goed dat Wieringa in zijn column de kat de bel aanbond. Maar in het Nederland van nu vallen zijn woorden als zaad op de rotsen. Geen optreden in Pauw, geen politicus die reageert, geen maatschappelijk debat. In het Nederland van nu bestaat het dat een bewindsman die zijn neus hoofdzakelijk in spreadsheats en diagrammen steekt, kunst gelijkstelt aan een hobby van een loodgieter (minister Wiebes - Zomergasten 26-8-2018).

Eeuwigheidswaarde

Hij had het ook gelijk mogen stellen aan de hobby van een oud-hoofd­redacteur. Dan had ik hem kunnen melden dat mijn hobby’s maatschappelijk van nul en generlei waarde zijn, dit in tegenstelling tot de culturele schatten die uit de vingers van artistieke genieën komen. Die hebben eeuwigheidswaarde, zoals de zinnen van Wieringa eeuwigheidswaarde hebben.

Het is in dat verband niet te hopen dat Wieringa’s stellingen in NRC later zullen worden herinnerd als de geschriften van Menno ter Braak en Edgar du Perron uit de jaren 30 - als voorbodes van een barre tijd.

André Vis is oud-hoofdredacteur van deze krant.

Volledig scherm
André Vis © Tubantia.nl