Volledig scherm
IPTCBron EMIEL MUIJDERMAN ENSCHEDE Hoofdredacteur Andre Vis van de Twentsche Courant Tubantia. Editie: Alle Foto: Emiel Muijderman EVM20110923;Nederland © Emiel Muijderman

Laat de inhoud niet sterven onder
druk van het spel en het theater

Nieuwszenders, kranten en nieuwssites leven in een tijdperk waarin eenheid, solidariteit en opkomen voor de bron van de journalistiek belangrijker moeten zijn dan competitie, ieder voor zich en vermaak. In het belang van de democratie.

Dit wordt geen vrolijk verhaal maar soms moet het even. Het gaat namelijk niet goed met de persvrijheid, de solidariteit binnen de media, het inhoudelijk debat en nog zo wat zaken die allemaal één gemeenschappelijke deler hebben: ze zijn essentiële pijlers onder een democratie.

Corset

Op de Dag van de Persvrijheid, vorige week woensdag, constateerden Freedom of the Press en Reporters Without Borders dat ook in de westerse wereld het corset rond journalisten wordt aangetrokken, denk aan de Amerikaanse president of aan het weigeren van journalisten bij een delicate persbijeenkomst in ons eigen land (de VVD in de zaak-Keizer). En wat te denken van de Israëlische regering die NRC-journalist Derk Walters uitzet, officieel vanwege formele fouten maar praktisch vanwege diens kritische verslaggeving. Je zou verwachten dat journalisten massaal de persbijeenkomst van de VVD zouden verlaten en dat alle Nederlandse correspondenten een maand uit Israël zouden vertrekken – al was het maar als gebaar. Dit is niet het geval.

Authenticiteit

Beseffen media wel dat op alle fronten aan hun authenticiteit en onafhankelijkheid wordt geknabbeld? Slimme spindoctors maken handig gebruik van de mode dat het steeds meer gaat om het spel en steeds minder om de inhoud. Neem de zaak-Keizer, de VVD-voorzitter die als directeur van een crematoriumketen zelf de zaak opkocht voor 12.5 miljoen wat al ver onder de marktwaarde lag maar de facto slechts 35.000 euro uit eigen zak betaalde omdat er een dividend van 11 miljoen in werd gestopt. Dat zijn de feiten die de financieel-economische site Follow the Money uit de jaarstukken had gehaald.

Vervolgens gaat Keizer in het verweer en worden al deze feiten door vele media verbasterd tot: ‘Keizer zou…’ In de spin en de framing van de VVD wordt de extraverte causeur Frits Huffnagel naar Pauw gestuurd om te zeggen dat het allemaal niet handig gecommuniceerd is. Ineens gaat het over het afgeleide effect: de communicatie, de onhandigheid, het gebrek aan transparantie en niet meer om het naakte feit dat een VVD-voorzitter dit morele gedrag vertoont. Van dat laatste mag iedereen vinden wat hij wil, maar dat zijn de feiten.

Clichébeeld

Ook de Franse verkiezingsstrijd werd gekenmerkt door veel theater. Daar was hij weer, de boze Franse burger die Le Pen stemt, want het beeld van de alpinopet, du pain, du vin et du Boursin past prima in ons clichébeeld van de chauvinistische Fransman. De werkelijkheid is dat in de grote steden talloze (relatief) jonge Fransen niets moeten weten van die valse voorstelling en als geen ander snakken naar een modern Frankrijk in een sterk Europa, het beeld van de optimist Macron. Maar hen ziet u niet, want zij passen niet in het mediaframe. Zoals de visie van Macron op Europa, inclusief een transferunie waarbij geld van het rijke Noorden naar het arme Zuiden vloeit, u onthouden blijft. Te ingewikkeld, niet goed voor de kijkcijfers, niet goed voor de oplage – dat laatste in tegenstelling tot mevrouw Macron, 24 jaar ouder dan Emmanuel en zijn voormalige lerares op de middelbare school.

Als de inhoud sterft onder druk van het spel, van het theater dat mensen boeit, dan sterft ook een beetje de functie van media als pijler onder de democratie. Het gaat namelijk om de feiten en de gevolgen. Dat was in het verleden zo bij Watergate, bij Lockheed en prins Bernhard, bij het RSV-debacle, bij de bouwfraude, bij Jansen Steur, bij het Doyen-contract van FC Twente en dat is nog steeds zo. Het gaat om de daad; al het andere is een afgeleide.