Volledig scherm
André Vis.

Opinie | Een aperte onwaarheid is en blijft onwaar

Nepnieuws, leugens en nu zelfs alternatieve feiten halen het nieuws.Maar wat is precies waarheid en wat is objectiviteit?

Mijn geschiedenisleraar op het atheneum, de heer Hoekstra zaliger, legde het halverwege de jaren 70 al kernachtig uit. Feiten bestaan, objectiviteit bestaat niet. Tijdens zijn universitaire opleiding debatteerde hij met een medestudent over Napoleon. Feit is dat Napoleon zich terugtrok uit Rusland toen de grond te heet werd onder zijn voeten.

Strategische zet
Hoekstra - Napoleonhater - betitelde deze stap als laf. De keizer liet zijn mannen sneuvelen en redde zelf het vege lijf. Zijn medestudent, Napoleonadept, noemde het een geniale strategische zet. Zien dat het mis gaat en gauw teruggaan om een nieuw leger op te bouwen.

Context
Media zijn er om feiten te melden en bovenal om de context rond de feiten te verschaffen. Nog altijd zeggen media dat ze objectief zijn maar dat is niet waar, zoals Rob Wijnberg, hoofdredacteur van De Correspondent al jaren terecht beweert. Er bestaat niet zoiets als objectiviteit, al was het maar omdat de mens emoties heeft die gedachten en handelingen sturen. Het idee dat een journalist een robot is, is onzinnig. Een journalist is druk met selecteren. Dat is geen objectief, softwarematig proces. Het is een menselijk denkproces en dus inherent subjectief.

Objectiviteit
Nog altijd geloven mensen dat strikte objectiviteit bestaat, niet in de laatste plaats omdat media dat zelf beweren. Zo ontstaan misverstanden, zeker nu er een stroming is die lak heeft aan feiten, aangevoerd door de nieuwe president van de Verenigde Staten. Maar als een feit aantoonbaar onjuist is, is het een onwaarheid, ongeacht of de president het zegt of Joe the Plumber.

Dus als Trumps woordvoerder zegt dat er nog nooit zoveel toeschouwers waren bij de inauguratie dan hoort elk medium te koppen: 'Witte Huis spreekt onwaarheid over toeschouwersaantal' in plaats van 'Witte Huis: bezoekersrecord op de Mall' zoals teletekst meldde. Want er is geen gelijkwaardigheid tussen waarheid en onwaarheid.

Nepnieuws
Media zeggen dat ze in deze tijd van nepnieuws in verwarring geraken, terwijl het simpel is: bij twijfel niet inhalen. Zet je eigen koers uit en breng niet iets waarvan je niet weet of het waar is, zelfs niet als je het uit de mond laat komen van een ander, en zeker niet als het grote invloed heeft op de samenleving.

De Amerikaanse hoogleraar journalistiek Jay Rosen vindt dat de grote netwerken en kranten hun jongste bediendes naar de persconferenties van het Witte Huis moeten sturen nu het Trumpcircus van leugen en bedrog floreert. Dat zou een teken van zwakte zijn, maar wel moet het ware werk plaatsvinden buiten de context van de propaganda. Dat geldt niet alleen voor de VS maar ook voor ons land.

Informatie vergaren
De Watergateverslaggeving vond zijn oorsprong niet in the Oval Office maar in een parkeergarage waar Woodward en Bernstein de informatie kregen van een geheime informant. De affaire-Jansen Steur werd door Lucien Baard, journalist van deze krant, niet opgesnoven in de boardroom van Medisch Spectrum Twente, maar in huiskamers waar slachtoffers bij kopjes koffie hun verhaal deden. En Bas Haan, de Nieuwsuur-redacteur die het Teeven-drama onthulde, zit ook niet elke vrijdagmiddag bij de persconferentie van premier Rutte.

Rimmer Mulder, voormalig hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant, zei het ooit treffend. 'Journalistiek is de feiten opsporen, voorgeleiden en beoordelen'. Daar is alles mee gezegd, wat men u de komende tijd ook probeert wijs te maken.

Auteur is ex-hoofdredacteur van deze krant

Opinie