Volledig scherm
André Vis © Tubantia.nl

Voor de kiezer telt niet het resultaat, maar het gevoel

OpinieENSCHEDE - De jongste verkiezingsuitslag vormt het ultieme bewijs: het is gedaan met de klassieke politiek.

De Rotterdamse hoogleraar Jan Rotmans zegt altijd: 'We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk.' Hij heeft gelijk, op alle fronten. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1986 behaalden het CDA (54), de PvdA (52) en de VVD (27) gezamenlijk 133 van de 150 zetels.

Grote drie

 Vorige week woensdag scoorden de grote drie van de 20ste eeuw 61 zetels. De VVD hield het hoofd nog enigszins recht. Dankzij Erdogan kon Rutte de staatsman spelen, maar we moeten niet vergeten dat de VVD voor de Turkije-rel stabiel rond de 24 zetels stond. Het CDA vierde feest ('WAT EEN SUCCES') om het op een na slechtste resultaat uit de geschiedenis. De PvdA is totaal ingestort. In het vermolmde huis van Spekman staan alleen de muren nog overeind.

Laten we het nu maar toegeven: de klassieke, op ideologische leest geschoeide, politiek - het is afgelopen. Uit. Passé. De christendemocratie, de sociaaldemocratie en het liberalisme hebben met wisselende samenstellingen een fundament van welvaart en veiligheid gelegd; in eendrachtige samenwerking met de burgers maar de rechtstatelijke en politieke kaders werden door die partijen geschapen. Wij kunnen hen daar niet genoeg voor prijzen.

WhatsApp-generatie

 Maar in de 21ste eeuw gelden andere normen. De WhatsApp-generatie combineert het individualisme van de smartphone met een hang naar collectief perspectief. Partijen zijn te rigide, beperken de speelruimte, hebben statuten en reglementen, dogma's. In de nieuwe tijd gaat het om bewegingen. Wijken die gezamenlijk zonnepanelen kopen, burgers die de sluiting van een zwembad tegenhouden, groepen die zich concentreren rond een gezondheidsthema (zie de actie van Hugo Borst en Carin Gaemers).

 De kracht van bewegingen is dat ze niet klassiek denken maar zich bedienen van symboliek, rituelen en marketingtools waar de oude politiek huiverig naar kijkt. GroenLinks is in de beeldvorming niet langer de partij van de groene theedrinkende ex-hippie maar van spannende meet-ups met duizenden jongeren waar de lijsttrekker in hemdsmouwen opkomt op de tonen van Black Eyed Peas, gadegeslagen door vrouwelijke twintigers die zo zijn gepositioneerd dat ze op foto's en tv-beelden bewonderend opkijken naar de 'Jessias'. GroenLinks is een beweging geworden waar jongeren bij willen horen.

Kentering

In den brede zie je de kentering. De PVV is geen partij, heeft geen leden en niemand weet hoe de financiering verloopt. Het zal de kiezers van die partij een zorg zijn. Ze maken deel uit van een beweging die in hun ogen van 'Nederland weer Nederland wil maken'. Partij voor de Dieren; red de planeet, dierenrechten - het heeft niets met links of rechts te maken maar alles met deel willen uitmaken van een unieke beweging. DENK, idem dito. Kuzu kan krankzinnige uitspraken doen maar allochtonen die zich bedreigd voelen, willen samen met de leider vechten tegen uitsluiting. Ze delen het sentiment.

Electorale dreun

In een beweging gaat het niet a priori om snelle resultaten maar om het gevoel en om de toekomst. Asscher refereerde aan de negen kwartalen economische groei op rij, aan het begrotingsoverschot, aan dalende werkloosheid; het is allemaal waar maar het valt als zaad op de rotsen. De 'Jessias' appelleert aan de nieuwe tijd, Asscher aan de mens uit de vorige eeuw. De hedendaagse burger wil het gevoel hebben dat hij erbij hoort en dat hij wordt verstaan. Dat is belangrijker dan feiten en grafieken. We kunnen het betreuren maar in 1986 stemden de mensen met het hoofd, in 2017 vooral op gevoel. De politicus die dat niet aanvoelt, krijgt een electorale dreun voor zijn kop. Dat is nu overtuigend bewezen.

Auteur is oud-hoofdredacteur van deze krant.