Volledig scherm
Jan Janssen (rechts) en Adriaan Klomp, schrijvers van het boek Herinneringen aan de oorlogsjaren in Loenen. © Kevin Hagens

Pijn van Tweede Wereldoorlog zit nog diep in Loenen

De herinnering aan de Tweede Wereldoorlog is nog niet gedoofd in Loenen. Dat merkten Adriaan Klomp en Jan Janssen bij het optekenen van de verhalen van dorpsgenoten. ,,Het was voor ons een laatste kans om informatie te verzamelen van de groep ouderen die dit heeft meegemaakt.’’ 

Vier jaar kostte het Adriaan Klomp en Jan Janssen om Herinneringen aan de oorlogsjaren in Loenen te schrijven. Honderden uren besteedden ze aan het verzamelen van informatie en foto’s en het schrijven van de verhalen. Dat er nog zoveel verhalen leefden in Loenen hadden ze niet verwacht.

Aan de keukentafels ging het er soms emotioneel aan toe. Zeker als Loenenaren vertelden over bekenden die de oorlog niet hebben overleefd.

Boek

Het idee voor het boek ontstond na de expositie in 2015 met als thema 70 jaar bevrijding. Daar waren al veel foto’s te zien en verhalen te horen. De stichting Historie Loenen kreeg daarop het dringende verzoek om deze oorlogsverhalen van de Loenenaren niet in de lade te laten verdwijnen maar er wat mee te doen en te bundelen in een boek.

Janssen (72): ,,Ook wij waren toen van mening om dit expositiemateriaal in boekvorm uit te brengen. Zover de tijd het toeliet zijn we aan de slag gegaan. We kregen steeds meer materiaal. Het is een mooi veelzijdig boek geworden.’’

Adriaan Klomp (55): ,,We hebben getracht een stuk Loenens verleden op te schrijven. Het is zeker niet compleet en zal ook nooit compleet worden. Het was voor ons een laatste kans om informatie te verzamelen van de groep ouderen die dit werkelijk heeft meegemaakt. Dat de pijn na al die jaren soms nog diep zit, bleek bij de gesprekken die we hebben gehad om dit boek te maken. Eenvoudige dorpsbewoners bleken in die oorlogsjaren soms uit te groeien tot helden, die soms met gevaar voor eigen leven anderen op wat voor manier dan ook hebben geholpen.’’

Kachel

Over het uitbreken van de oorlog heeft Jo Holtslag-Berends nog bijzondere herinneringen. Zij vertelde aan de schrijvers: ,,Mijn opa Teunis Berends was op de 10de mei 1940 al om vier uur op om de kachel op te stoken. In de stille morgen schrok hij van ronkend geluid dat steeds luider werd. Hij liep naar buiten en keek naar boven waar op dat moment de eerste Duitse vliegtuigen in het duister opdoemden. Hij wist niet wat hij zag en liep snel naar binnen. Ik zal nooit vergeten dat mijn zusje Kaatje en ik uit de slaap werden gehaald. Teunis zei: ‘Deerns kom d’r uut want ut is oorlog’.’’

Evacués

Uitvoerig wordt in het 120 bladzijden tellende boek, met 108 verhalen, aandacht besteed aan de duizenden evacués die vanuit Arnhem in september 1944 naar Loenen kwamen. Zo’n 3000 mensen, waardoor het inwonertal van Loenen verdubbelde naar 6000. Sommige gezinnen kregen meer dan tien gasten.

Een van de evacués was Jopie Brouwer. Zij kan zich de gebeurtenissen, die komende maand 75 jaar geleden plaatshadden, goed herinneren: ,,Wij kwamen vanuit Arnhem in Loenen terecht. Veel mensen uit onze straat werden in kasteel Ter Horst geplaatst, maar wij moesten naar een grote droogzolder van een wasserij bij de spoorweg (Strobroeksmolen). We sliepen daar met 50 tot 60 mensen. Je deed je behoefte in een emmer met een deksel er op. Wij zijn er ongeveer zes weken gebleven.’’

Bombardement

De schrijvers hebben veel werk gemaakt van het bombardement in februari 1944 op het Stationskoffiehuis Boschoord waarbij 35 mensen (Loenenaren en evacués) om het leven kwamen. Een van de nabestaanden vertelt: ,,Ik was met Lies aan het afwassen toen de bommen vielen. De ramen en deuren vlogen er uit als velletjes papier. Beneden hoorde ik Mies en Marie schreeuwen. Ik begrijp nog niet, dat die twee (ze waren in verwachting) hun kinderen levend ter wereld hebben gebracht!’’

Over de bevrijding vertelt Berend Reuvekamp: ,,Op die maandag 16 april 1945 hoorden we in de verte al het geknars en gepiep van rupsbanden en af en toe schieten. Aan het eind van de morgen kwam er bij de boerderij De Roskam een granaat neer die vanaf De Vrijenberg werd afgeschoten. Het projectiel kwam net naast de boerderij terecht waarbij het paard in de rug werd getroffen. Het arme dier moest worden afgemaakt. De boerderij met koeien en varkens bleef gespaard.’’

Opa huilde toen Duitsers de klok uit de kerktoren haalden

Lies Merlijn uit Enschede, kleindochter van koster Piet Theunisen, vertelt in het boek met oorlogsherinneringen over de klokken die in 1944 uit de toren van de RK-kerk van Loenen zijn gehaald:

,,Op een dag komt een grote groene vrachtwagen het kerkplein oprijden. Soldaten klimmen in de toren, gooien touwen naar beneden en roepen wat naar de soldaten in de vrachtwagen. Plotseling zeilt de grote klok naar beneden en rolt op zijn kant. De klepel schuurt met valse krassen langs de bronzen wand.

Dan ligt de klok als een dood ding stil in het grind. Opa staat voor het kostershuis met gebalde vuisten. Opeens valt de kleine klok met een verscheurend geluid op de grond. Ik kijk met ontzetting naar opa en zie tranen over zijn wangen rollen...’’

 ‘Herinneringen aan de oorlogsjaren in Loenen’ (25 euro) is te koop bij kapsalon Marnie in Loenen en boekhandel Hendriks in Eerbeek.