Jan Kolner bij de bunker aan de Zandbongenweg, waar de Duitse bewakers van het schijnvliegveld konden schuilen.
Volledig scherm
Jan Kolner bij de bunker aan de Zandbongenweg, waar de Duitse bewakers van het schijnvliegveld konden schuilen. © Annina Romita

V1-hoofdkwartier Hertme: ‘De deur ging op slot, het was heel geheim’

HERTME - De oorlog heeft Jan Kolner (63) niet meegemaakt, maar de verhalen van zijn familie staan in zijn geheugen gegrift. Over onderduikers, het schijnvliegveld en V1's.

Na de bevrijding werd er in huize Kolner volop gesproken over de vijf voorgaande oorlogsjaren. De jonge Jan Kolner kreeg de belevenissen met de paplepel ingegoten.

Veel Duitsers

 "Zo ontstond ook de interesse voor de Tweede Wereldoorlog, en vooral voor wat zich in die tijd in Hertme afspeelde. Daar zaten namelijk erg veel Duitsers, alleen in de school al ruim 260 militairen. Die verhalen moeten bewaard blijven. Een paar jaar geleden heb ik een twee uur durende documentairefilm gemaakt, 'Nooit verteld'. Daarin worden oude beelden afgewisseld met gesprekken met ooggetuigen en nagespeelde fragmenten", vertelt de oud-fotograaf. De film is de komende tijd meerdere keren te zien, op 31 maart in het Kulturhus Borne, op 2 april in de kerk te Weerselo en op 17 april in woonzorgcentrum Sint Jozef te Weerselo.

Onderduikers

Jan Kolner is lid van de Heemkundegroep Hertme. "Twee ooms zaten in het verzet en werden opgepakt. Ze kwamen terecht in kamp Erica bij Ommen, en keerden na de bevrijding verzwakt terug. Mijn ouders woonden hier vlakbij op een boerderij, daar zaten 25 onderduikers. Slechts met een enkeling was er na de bevrijding nog enig contact. Een arts uit het westen van het land die in Twente een congres bijwoonde, reed van Almelo naar Hengelo. Hij zag toevallig het bordje Hertme en dacht: daar heb ik ooit ondergedoken gezeten. Hij zocht de boerderij op en raakte helemaal geëmotioneerd."

Quote

Op zondag werkten Duitse militairen aan besturings­on­der­de­len van de V1. De deur ging op slot, het was heel geheim

Jan Kolner

Afvuren

Zichtbare herinneringen aan de oorlog zijn er in Hertme nauwelijks. Kolner: "We hebben het monument voor verzetsstrijder Hendrik Oude Egberink. En de pastorie naast de kerk. Daar zat aan het einde van de oorlog het hoofdkwartier van de V1. Hoge Duitse officieren konden vanuit Hertme V1-raketten naar Engeland sturen. Die V1's stonden opgesteld in onder meer Tusveld, Bornerbroek en Almelo. In de naastgelegen kruidenierszaak was alle bedieningsapparatuur opgesteld om die raketten af te vuren.” 

Smederij

„Op zondag werkten Duitse militairen aan besturingsonderdelen van de V1. Dat deden ze in de smederij van Willem van de Vegt. De deur ging op slot, het was heel geheim. Voor zover ik weet zijn er uiteindelijk slechts een of twee raketten afgeschoten." Kolner benadrukt dat niet alle militairen slecht waren. "In de pastorie zat een Oostenrijkse tandarts, ene Winkler. Hij waarschuwde als er een razzia kwam of fietsen werden gevorderd. Hij zei dikwijls dat hij deze oorlog evenmin wilde."

Jan Kolner bij de bunker.
Volledig scherm
Jan Kolner bij de bunker. © Annina Romita

Schijnvliegveld

Een hoofdrol in de film is ook weggelegd voor het schijnvliegveld, dat de aandacht van de geallieerde bommenwerpers moest afleiden van het echte Duitse vliegveld bij Enschede. De nepluchthaven, compleet met verlichte 'landingsbaan', barakken, een hangar en een via rails verplaatsbaar vliegtuigje, werd in 1941 bij Hertme gebouwd. De vijf oude Duitse en Oostenrijkse soldaten die er de wacht hielden konden, indien nodig, schuilen in een voor hen gebouwde bunker.

Monument

Deze bunker aan de Zandbongenweg is er nog steeds, en staat nu op de monumentenlijst van de gemeente Dinkelland. Vorig jaar is bij de bunker een informatiebord geplaatst waarop de geschiedenis van het bouwwerk staat beschreven. De Heemkundegroep Hertme verleende daar medewerking aan: "Want de oorlog mogen we niet vergeten."

Hengelo e.o.