Volledig scherm
Drones die worden gebruikt door de Houthi's worden tentoongesteld door de rebellenbeweging. © Houthi Media Office/via REUTERS

Drones, ongrijpbare sluipmoordenaars die angst zaaien: ‘Die dingen zijn constant aanwezig’

De spectaculaire, dubbele droneaanval op twee belangrijke Saoedische olie-installaties roept vragen op. Kon zelfs het militair overbewapende Saoedi-Arabië zich daar niet tegen beschermen? Bij drones denken veel mensen al snel aan van die apparaten die je bij MediaMarkt koopt. Maar waar hebben we het hier eigenlijk over?

Wim Zwijnenburg, onderzoeker bij vredesorganisatie Pax geldt als expert op dronegebied. De Amerikaanse krant The New York Times raadpleegde hem deze week nog om te begrijpen wat er nou eigenlijk was gebeurd bij de Saoedische olie-installaties in Khurais en Abqaiq. ,, Ik ben een beetje een dronedetective geworden'', zegt Zwijnenburg. Over de aanslagen komt stukje bij beetje informatie binnen. Satellietbeelden worden vrijgegeven en onderzocht. ,,Het is echt een whodunnit geworden. Komen deze drones van de Houthi-rebellen uit Jemen? Zijn ze afgevuurd door Iran, of door sjiitische Irakese milities? Ingewikkeld. Je moet zorgen dat niet de verkeerde persoon de schuld krijgt.''

Was u verbaasd door deze aanval?
,,Nee. Dit was te verwachten. Dit is iets wat de Houthi's al jaren proberen. Sinds 2017 stijgt het aantal aanvallen met dit soort technologie op olie-installaties, vliegvelden en waterinstallaties in Jemen. Duidelijk is dat er hulp vanuit Iran is geweest om die drones te bouwen. Tot nu waren de Houthi's weinig succesvol. Er zijn drones gevonden in de woestijn die onderweg zijn gecrasht, er zijn ook tientallen drones uit de lucht geschoten. Een aantal keren hebben ze wel een installatie geraakt. Soms op wel 1500 kilometer afstand, maar nooit met zulke grote gevolgen als nu. Dus het moest er een keer van komen. Al blijft nu de vraag: waar kwamen ze dit keer vandaan?''

,,De eerste drones waren 5 meter lang en 10 meter breed. Die werden gebruikt voor verkenning en om foto's te maken. De militaire drones die wij nu kennen, werden ruim tien jaar geleden al ingezet door de Amerikanen. De Reaper is zo groot als een klein passagiersvliegtuig. Je hebt nu drones in allerlei maten, tot aan het formaat van een Boeing 737 aan toe. Ook de Houthi's waren er snel bij met drones. In het begin hingen de rebellen bommetjes aan commerciële drones. Dat deed Islamitische Staat ook in Syrië en Irak. Het type drone dat de Houthi's nu gebruiken, is gebaseerd op een Iraans ontwerp, ter grootte van een keukentafel.''

Onderdelen kun je online kopen?
,,Klopt, ik kijk regelmatig. Via AliExpress kon je voor 800 dollar een kleine dieselmotor van Chinese makelij kopen. Andere onderdelen haal je uit Griekenland en Duitsland. Luchtvaartexperts weten daar wel raad mee. De Houthi's hebben geleerd een soort bouwpakket te maken. Ze weten hoe ze aan onderdelen moeten komen en met een ontwerptekening erbij kunnen ze aan de lopende band drones maken. Het voordeel is dat ze goedkoop zijn. En als je er meerdere tegelijk inzet, is dat heel moeilijk voor luchtdoelgeschut. Je kunt ze niet allemaal tegelijk onderscheppen, want er komt een zwerm op je af. Commercieel zie je dat in shows van Disney met duizenden commerciële drones. Maar militair is dit de toekomst. Als je goedkoop kunt produceren, is dit heel effectief."

Volledig scherm
Wim Zwijnenburg, onderzoeker bij vredesorganisatie Pax. © privé

In de film Angel Has Fallen zie je zo'n zwerm drones aanvallen. Beangstigend. Je kunt ze moeilijk allemaal neerschieten.
,,Radarsytemen pikken heel moeilijk signalen op van drones die over de grond scheren. Met speciaal materiaal krijgen ze een nog kleinere radarsignatuur. In dit geval schijnen de aanvallers van de olie-installatie ook kleine kruisraketten te hebben gebruikt, die ook laag en nóg wat sneller vliegen dan drones. Voordat je het weet hebben ze hun doel bereikt. Aan luchtdoeldefensie met Patriotraketten heb je hier niet veel. Die zijn bedoeld om ballistische raketten uit de lucht te schieten. Bovendien kost een enkele Patriot een miljoen dollar. Zo'n drone als hier is ingezet kost pakweg 15.000 dollar om in elkaar te zetten. Defensie wordt heel kostbaar als er tien drones tegelijk worden afgeschoten. De Saoedi's gebruiken zelf drones om de Houthi's aan te vallen. Andere groepen leren daar van. Drones bieden veel voordelen. Je kunt informatie verzamelen, weten waar je vijand zit. Je kunt er een bom mee gooien. Hij zaait angst. Die dingen zijn constant aanwezig. De boodschap van de Houthi's lijkt: wij kunnen terugslaan."

Waarom houdt een vredesorganisatie zich bezig met drones?
,,Wij zijn ze gaan volgen toen ze door de Amerikaanse president Obama werden gebruikt voor buitenrechtelijke executies in de strijd tegen het terrorisme. Daarbij zijn duizenden burgers om het leven gekomen. Drones werden een middel om anoniem dodelijk geweld te gebruiken. Ook nu weet je niet precies wie heeft geschoten. Het risico bestaat dat een conflict escaleert. Dat speelt ook nu. We zien de militaire voordelen, maar we voorkomen liever dat de technologie escaleert of in verkeerde handen valt. Binnenkort wordt daar in de Tweede Kamer over gesproken. Samen met de Nederlandse overheid organiseert Pax een bijeenkomst in de Algemene Vergadering van de VN, waar we een rapport presenteren over toenemend gebruik en verspreiding van drones op en buiten het slagveld.”

Volledig scherm
Houthi's in Jemen betogen met een nepdrone. © REUTERS

Ook de Nederlandse politie zet steeds vaker drones in. Bekijk hieronder de video.

  1. Vlaams ‘Most Wanted’ moordenaarskoppel na ruim twintig jaar opgepakt in Afrika

    Vlaams ‘Most Wanted’ moorde­naars­kop­pel na ruim twintig jaar opgepakt in Afrika

    Het Vlaamse moordenaarskoppel Jean-Claude Lacote en Hilde Van Acker van de ‘Belgium’s Most Wanted-lijst’ is gearresteerd. Het duo is verantwoordelijk voor de brute moord op een Britse zakenman, die in 1996 door spelende kinderen werd aangetroffen in de duinen, en werd al in 2011 veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf. Tot gisteren wisten ze echter uit handen van de politie te blijven.