Volledig scherm
Loekasjenko (l) en Poetin eind december in Moskou. © Getty Images

Minsk vreest inlijving door Moskou

De verhouding tussen de Russische president Poetin en de Wit-Russische president Loekasjenko is danig bekoeld. Laatstgenoemde is voor olie en gas afhankelijk van Moskou, maar wil de autonomie van zijn land niet verspelen.

Het botert al maanden niet tussen de langstzittende presidenten van Europa, Vladimir Poetin van Rusland en zijn Wit-Russische collega Aleksandr Loekasjenko. Doemdenkers vrezen dat Moskou uiteindelijk inlijving wil van het kleine westelijke buurland. ,,Ze gaan ons tot op het bot op de proef stellen'', zei Loeskasjenko tijdens zijn nieuwjaarstoespraak.

Eind december troffen de twee staatshoofden elkaar nog in Moskou. Tijdens de persconferentie weigerde Loekasjenko Russen en Wit-Russen nog langer 'broedervolken' te noemen en liet hij het bij 'vriendschappelijke betrekkingen'. Poetin ergerde zich zichtbaar en kneep van ergernis de leuning van zijn stoel bijna kapot. Het aanbod van Poetin nog een potje te gaan ijshockeyen op het Rode Plein sloeg Loekasjenko beleefd af.

Misbruik maken

Hoe anders was het vroeger. Russen, Wit-Russen en Oekraïeners: ze waren één volk. Hun onderlinge taalverschillen zijn gering en hun culturen en orthodoxe religie zijn vrijwel identiek. Althans, zo denken veel Russen erover, het Kremlin incluis.

Maar vijf jaar geleden liet Oekraïne merken geen trek meer te hebben in de overheersing van de Russische grote broer. Het kwam in opstand tegen de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj, verjoeg hem en wilde zich voortaan op de Europese Unie en de Navo richten. Rusland reageerde door van de chaos misbruik te maken, de Krim van Oekraïne af te snoepen en op zijn minst actief pro-Russische rebellen in Oost-Oekraïne te steunen.

Loekasjenko, die deze zomer 25 jaar op het pluche zit, zes jaar langer dan Poetin, reageerde in 2014 dubbelzinnig op de gebeurtenissen. 'De facto' steunde hij de annexatie van de Krim, 'de jure' weer niet. Van het nieuwe regime in Kiev moest hij weinig hebben, al heeft hij nu goede betrekkingen opgebouwd met de Oekraïense president Porosjenko.

Op eieren lopen

Moskou zou een revolutie à la Oekraïne nooit accepteren. Het verlies van één broederland dat afdrijft richting EU en Navo was al erg genoeg. Wit-Rusland moest met zijn bijna tien miljoen inwoners koste wat kost binnen de invloedsfeer van Rusland blijven.

Daarmee moet Loekasjenko op eieren lopen. Want enerzijds wil hij Poetin niet voor het hoofd stoten - Wit-Rusland is voor olie en gas totaal afhankelijk van Rusland - maar anderzijds wil hij de onafhankelijkheid van zijn land niet verspelen. Het valt dan ook op dat hij dat woord sinds de Oekraïense crisis vaak in de mond neemt.

Eén druppel bloed

Inmiddels gaan in de Russische pers geruchten dat het Kremlin Loekasjenko wil verleiden tot aftreden om hem in ruil het vice-presidentschap van Rusland (dat sinds 1993 niet meer bestaat) te geven. Op die manier zou Wit-Rusland op een fluwelen manier kunnen worden ingelijfd, zonder dat er één druppel bloed vloeit.

Volgens Andrej Roesakovitsj, hoofd van het Centrum voor buitelandse politiek en veiligheid in Minsk, is dat scenario evenwel niet erg waarschijnlijk. ,,De discussie tussen beide landen laait geregeld op en gaat vooral over goedkope olie. En ja, er gaan gesprekken over integratie van ons land in de Russische Federatie op wat voor wijze dan ook. Maar incorporatie is uitgesloten. Evenals de totale weigering van Minsk tot verdere samenwerking met Rusland.‘’