Volledig scherm
Ton Schaap, stedenbouwkundige en urbanist.

'Binnenstad Hengelo doet denken aan Detroit, Enschede heeft dat beter voor elkaar'

ENSCHEDE/ HENGELO/ ALMELO - De binnenstad van Enschede loopt voor op Hengelo en Almelo omdat de Enschedese bestuurders doortastender en niet bang zijn. Dat stelt Ton Schaap, Twentse stedenbouwkundige. Zijn weerspiegeling 

Hij weet nog dat hij met zijn ouders vanuit Almelo verhuisde naar de Industriestraat in Hengelo. "Van de ene op de andere dag hadden we geen auto meer nodig om naar het stadscentrum te gaan; mijn moeder kon alles lopend af. Als een stad als Hengelo nog iets wil doen aan de problematiek van de binnenstad, dan moet ze zo snel mogelijk aan de gang met woningbouw op alle lege plekken rond het centrum, te beginnen met Hart van Zuid."

'Steden zijn niet maakbaar'

Hij zegt het met overtuiging: Ton Schaap (65), urbanist , stedenbouwkundige en, tot vijf jaar geleden, stadsstedenbouwer van de gemeente Enschede. De ontwikkeling van grote steden is zijn specialiteit. IJburg en de Zuidas in zijn huidige woonplaats Amsterdam zijn de projecten waar hij zich op de drempel van zijn pensionering in een rol als supervisor mee bemoeit. Ook bij nieuwe plannen voor de binnenstad van Almelo en Hart van Zuid in Hengelo is hij nog altijd actief betrokken.

"Steden zijn niet maakbaar, zoals gebouwen, maar je kunt wel degelijk bepaalde dingen sturen. De belangrijkste voorwaarde daarvoor is een consequent en langdurig beleid. Enschede is de enige grote stad in Twente waar die keuze duidelijk is gemaakt. Dat vertaalt zich nu in nieuwe, ongekend ambitieuze plannen voor de binnenstad. De aantrekkende economie werkt als een vliegwiel. De voorsprong ten opzichte van de omringende steden zal de komende jaren alleen maar groeien."

'Stoer'

Volledig scherm
Plein Westermaat in Hengelo © Christian van der Meij

Beslissend moment voor Enschede was volgens Schaap het rigoureuze besluit in de jaren 90 om de Boulevard 1945 af te sluiten en een grote parkeergarage te bouwen onder het nieuwe Van Heekplein. "De stad sloot daar met één klap aan bij wat er in historische binnensteden al eerder was gebeurd: het weren van het autoverkeer en het afzien van grote doorgaande wegen. Enschede maakte die keuze stoer en ondubbelzinnig. Er werd een lijn ingezet waar ook niet meer van af is geweken. Daarmee voldoet de stad aan de belangrijkste voorwaarde voor een levendige binnenstad: zo min mogelijk bovengrondse parkeerterreinen, zoveel mogelijk bebouwing, intimiteit en zoveel mogelijk mensen. Zo'n ziekenhuis in het centrum is uniek, een garantie voor levendigheid op stillere dagen."

In Almelo en vooral Hengelo heeft het aan die duidelijkheid ontbroken, stelt hij. Beide steden maakten nieuwe centra buiten de oorspronkelijk binnenstad, in de vorm van Plein Westermaat (Hengelo) en de woonboulevard (met het tegenoverliggende ziekenhuis) in Almelo. "Hengelo heeft willen profiteren van z'n centrale ligging in Twente. Op zichzelf is dat terecht. Het heeft ook zeker gewerkt. Alleen moet je dan niet verwachten dat het publiek ook nog eens naar je binnenstad komt. Hengelo heeft te lang op twee paarden gewed. Daar word de stad nu op afgerekend. Wat door Westermaat in gang is gezet, is onomkeerbaar."

'Enschede minder bang'

Volgens Schaap heeft de bestuurscultuur in Enschede bijgedragen aan de groei van de stad. "Er wordt hier toch op een andere manier gedacht dan elders. Enschede heeft ook een heel andere schaal dan Almelo en Hengelo. Alles wat ze in Enschede doen, is direct een stuk groter dan in de rest van Twente. Ze zijn er minder bang voor ingrijpende beslissingen. Er is in Enschede sprake van een doelbewustheid voor de stad als geheel, en die ontbreekt in Hengelo. Het is niet zozeer dat ik die mis en het is ook niet van vandaag of gisteren, maar meer een mentaliteit die al langer bestaat. In Hengelo gaat alles voorzichtiger, halfslachtiger. Als je er rondloopt, zie je dat ook terug."

De nieuwe bloei van de Enschedese binnenstad is voor Hengelo en Almelo een realiteit waar nooit meer aan te ontkomen valt. "Zo'n plek als bijvoorbeeld de Oude Markt zie ik in beide andere steden niet. De uitstraling van Enschede op de regio zal de komende jaren alleen nog maar verder toenemen. De stad moet ook vooral doorgaan met daarin te investeren."

Mogelijkheden

Reden voor wanhoop is er vooralsnog in de rest van Twente niet. Schaap ziet volop mogelijkheden voor de andere grote steden, mits er ook hier een duidelijke keuze wordt gemaakt die consequent en langdurig wordt doorgezet.

"Voor Hengelo geldt wat voor Haarlem ook geldt: het is er prettig wonen, maar voor bijna al het andere ga je naar Amsterdam. Hoewel de bevolkingsgroei in Twente beperkt is, is er toch een grote vraag naar woningen. Zowel ouderen als jongeren melden zich op de markt. De uitdaging voor Hengelo en Almelo wordt om ervoor te zorgen dat die groepen niet verdwijnen naar elders. Vul de lege plekken in de binnenstad op met woningen, bouw Hart van Zuid vol en zorg ervoor dat mensen weer, net als mijn moeder, met de fiets of te voet naar het centrum komen."

Onlangs, bij een bezoek aan Detroit, moest Schaap aan Hengelo denken. "Het was er vol met lege, winderige parkeerplaatsen. Voor de intimiteit en aantrekkelijkheid van een stadscentrum is dat 'killing'. In Enschede hebben ze dat begrepen, nu de rest van Twente nog."

Volledig scherm
Van Heekplein Enschede © Annina Romita

In samenwerking met indebuurt Enschede

Enschede e.o.