Volledig scherm
© ANP XTRA

Hoe Tubantia zorgfraude aan de kaak stelde

Over OnsZorggeld dat vergokt wordt in casino’s, thuiszorgorganisaties die zichzelf negen ton dividend uitbetalen en zorgdirecteuren die voor bankier spelen en tonnen uitlenen om onroerend goed te kopen. In 2019 stelde de redactie van De Twentsche Courant Tubantia de malafide werkwijze van verschillende zorgbureaus in de regio aan de kaak. “Dit was geen incident meer, dit was een patroon van een zieke sector waarin volop gerotzooid wordt. Daar wilde ik induiken”, zegt journalist Angelique Kunst. 

Hoe de zorgbureaus onderwerp werden

Als economieredacteur van De Twentsche Courant Tubantia volgt Angelique Kunst wekelijks de faillissementen die worden uitgesproken door de Almelose rechtbank en rechtszaken die op de rol staan. Een routineklusje op de redactie, zodat lezers wekelijks op de hoogte zijn van de bedrijven in Twente die failliet zijn gegaan en welke rechtszaken er spelen. Het valt de journalist al enige tijd op dat er regelmatig zorgbureaus voor de rechter staan, in gevecht met gemeenten of zorgverzekeraars. Het gaat dan altijd over geld, veel geld. Want er gaan fikse bedragen om in de wereld van zorgbureaus. “Dan ga je eens met mensen praten en krijg je al snel de indruk dat er flink wat wordt ‘afgerotzooid’ in deze sector. Ik vroeg me af: hoe kan dit? En: waarom doet niemand iets? Daar wilde ik induiken. Want het gaat hier om zorggeld, geld dat bedoeld is voor kwetsbare mensen. Zij zijn de dupe van het gerotzooi omdat ze niet de zorg krijgen die ze nodig hebben en waar ze recht op hebben. En de mensen die daar verantwoordelijk voor zijn komen daar gewoon mee weg. Sterker nog: na het faillissement beginnen ze gewoon weer een nieuw zorgbureau. Want zo werkt dat met marktwerking in de zorg.”

Volledig scherm
Zorggeld © Gezienus Bruining

Journalistieke onderzoek in openbare bronnen

Om aan te tonen wat er precies speelt rond zorgbureaus in Twente, zet Angelique Kunst samen met een stagiair een database op van alle zorgbureaus in Twente. Zo wordt duidelijk hoeveel zorgbureaus in Twente actief zijn en wat de potentiële omvang van de zorgfraude is. “We hebben echt alle registers opengetrokken”, vertelt Angelique. “We hebben van alle zorgbureaus de bedrijfsgegevens bij de Kamer van Koophandel opgezocht en zelfs een keer het Kadaster geraadpleegd en alle financiële jaarverslagen opgevraagd. Ook hebben hebben we faillissementsverslagen uitgespit. Vooral in de financiële jaarverslagen en in de faillissementsverslagen van de curator vonden we veel informatie en aanknopingspunten.” 

In gesprek met (oud-)medewerkers en cliënten

Volledig scherm
2015-04-22 10:23:16 ILLUSTRATIE - Een stapel eurobiljetten. ANP XTRA LEX VAN LIESHOUT © ANP XTRA

Naast het aanboren van deze openbare bronnen, gaat Angelique Kunst met mensen praten. Ze wil een beeld krijgen van de werkwijze van de zorgbureaus en zoekt bronnen die kunnen en willen bevestigen dat er veel geld verdiend wordt met frauduleuze praktijken. Ze zoekt contact met (oud-)medewerkers bij zorgbureaus en gaat het gesprek aan met cliënten. Informatie loskrijgen van deze betrokkenen over hoe het er écht aan toe gaat bij de zorgbureaus valt nog niet mee, blijkt in de praktijk. “Mensen zijn over het algemeen bang om te praten. Ze hebben vaak niet eens door dat er over hun ruggen geld wordt verdiend. Dat geldt voor medewerkers, maar ook zeker voor de cliënten zelf. En vergis je niet, zeker voor die cliënten leek het allemaal niet zo vervelend. Zij moesten aan het eind van de week een briefje tekenen waar op stond dat ze die week 30 uur zorg hadden ontvangen. Natuurlijk hadden ze kunnen zeggen: dat klopt niet, ik heb je maar twee uur gezien deze week. Maar ze vonden het vaak wel best, ze werden meegenomen naar het casino, gepaaid met luxe cadeaus of drugs, en er is zelfs een voorbeeld van een borstvergroting die cadeau is gedaan.”

Tientallen publicaties

Het onderzoek van Angelique Kunst leidt tot tientallen publicaties in 2019. In die publicaties ontstaat het beeld van sector waarin een deel van van de ondernemers zich ongegeneerd verrijkt met zorggelden die nooit worden gebruikt waar ze voor bedoeld zijn: kwetsbare mensen helpen. Onder de kop ‘wolven in schaapskleren’ worden op 1 mei 2019 in de krant zes voorbeelden gepubliceerd van zorgbureaus in Twente die met het zorggeld van anderen vooral goed voor zichzelf zorgen. Zo blijkt een Hengelose thuiszorgorganisatie (Take Care V&R Thuiszorg) exorbitante winsten te boeken van meer dan 50 procent van de omzet. De twee eigenaren hebben ruim twee miljoen euro op hun zakelijke spaarrekening staan. Het voorbeeld is inderdaad geen incident zoals journalist Angelique Kunst vermoedde. Een Almelose thuiszorgorganisatie (Thuiszorg Anahid) lukt het om zichzelf in twee jaar tijd negen ton dividend uit te keren en als onderneming een winstpercentage van 66,8 procent te realiseren. En dan is er nog Zorgcentrum Samen Sterk die 250.000 euro aan zorggelden aan familie en vrienden uitleende om onroerend goed van te kopen. En niet te vergeten de spraakmakende zaak van zorgbureau Victorie, waarvan directeur Nina Barsamian meer dan anderhalf miljoen zorggeld vergokte in casino’s. Ook bleek ze cliënten te fêteren: die kregen cadeautjes en mochten mee naar het casino.

Wat heeft het onderzoek blootgelegd?

De voorbeelden blijken exemplarisch voor het gemak waarmee zorgbureaus kunnen frauderen met pgb-gelden en wmo-budgetten. “Dat er in Nederland sprake was van zorgfraude wisten we natuurlijk”, stelt Angelique Kunst. “Maar ik denk we als Tubantia de eerste regionale krant zijn geweest die hier zo diep in is gedoken en echt heeft ingezoomd op de zorgbureaus en de manier waarop deze bureaus in hun omgeving opereren. Dat is echt de meerwaarde van regionale journalistiek. Landelijk is het een stuk lastiger om dit zo gedetailleerd in beeld te krijgen”, denkt Kunst.

Naast de handel en wandel van regionale bureaus, onderzoekt de journalist van Tubantia ook het aanbestedingsbeleid van Twentse gemeenten. “Want daar begint het. Frauduleuze ondernemers zoeken de zwakke schakels in het systeem. En die zitten in de regelgeving. En als wij dit onderzoek niet doen? Wie doet het dan?”

Wat er veranderde door de verhalen

De verhalen hebben niet alleen impact, maar ook invloed. Op 17 juni 2019 publiceert de Twentsche Courant Tubantia dat de veertien Twentse gemeenten extra onderzoek doen naar 36 van de 64 zorgaanbieders in de regio. Dit omdat de zorgaanbieders twijfelachtig zijn qua werkwijze of integriteit. Dat blijkt uit een speciale onderzoeksmethode met stoplichtsysteem waar later ook landelijk aandacht voor is. “De Twentse gemeenten hebben hun beleid aangepast en zijn dingen écht anders gaan doen. Dus we hebben hier invloed gehad als krant. Aan de andere kant: er zijn ook kamervragen gesteld, maar ja, kamervragen”, zegt Kunst. “Die worden gesteld en dan wordt er antwoord gegeven door de minister. En vervolgens gebeurt er niks.”

Wetgeving moet veranderen

Daarom is dit dossier volgens Angelique Kunst nog lang niet klaar. Zorgdirecteur Nina Barsamian vergokte 1,5 miljoen euro zorggeld, maar ze is niet vervolgd omdat het Openbaar Ministerie geen strafbare feiten kon vinden. “De boekhouding van het bureau is belastingtechnisch verantwoord; er zijn geen illegale constructies gevonden”, liet het Openbaar Ministerie weten in een persbericht. Angelique Kunst: “De wetgeving deugt niet. De Tweede Kamer heeft destijds een wet aangenomen over de decentralisatie van de zorg, waarbij alles overgeheveld moest worden naar de gemeente. Verder heeft Den Haag gezegd: we laten de zorg verder aan de markt over. Dan krijg je dus dat de zorg zich ook gaat gedragen als de markt. Er is niet goed nagedacht over de gevolgen.”

Functie van de journalistiek

Angelique Kunst: “Ik zie het als een functie van de journalistiek om dit soort tekortkomingen bloot te leggen. Je kunt nu een zorgbureau oprichten, 3 miljoen euro binnenhalen, failliet gaan en weer een nieuw zorgbureau oprichten. Want zo werkt de markt. Ik wil met de verhalen die we maken de wetgever wakker schudden. En dat doen we door de vinger op de zere plek te blijven leggen. Want uiteindelijk krijgen kwetsbare mensen niet de zorg die ze nodig hebben en waar ze ook recht op hebben.”

  1. Leon ten Voorde: ‘Hoe het doelpunt van Van Basten in '88 bijdroeg aan mijn carrière als sportverslaggever’
    Over Ons

    Leon ten Voorde: ‘Hoe het doelpunt van Van Basten in '88 bijdroeg aan mijn carrière als sportver­slag­ge­ver’

    Als klein jochie wist Leon ten Voorde al dat hij sportjournalist wilde worden. “Ik voetbalde iedere dag op het pleintje en zag al vrij snel dat mijn vriendje veel beter was dan ik.” Dat vriendje, Erik ten Hag, werd profvoetballer bij FC Twente en is nu de hoofdtrainer van Ajax. Leon ten Voorde werd voetbalanalist en clubwatcher bij De Twentsche Courant Tubantia. We vroegen Leon ten Voorde naar de - volgens hem- mooiste doelpunten ooit.
  2. Zo halen we de onderste steen boven in de kwestie ‘Verzakkingen langs kanaal’
    Over Ons

    Zo halen we de onderste steen boven in de kwestie ‘Verzakkin­gen langs kanaal’

    Verzakte gevels, scheuren in muur en vloer, schimmel in de kelder en een terras als een golfslagbad. Langs het kanaal Almelo - De Haandrik, vooral in Geerdijk en Vroomshoop, zijn 260 huizen fors beschadigd sinds het kanaal geschikt is gemaakt voor grotere schepen. Nachtmerrie langs het kanaal’ kopte Tubantia deze zomer. De krant wil dat in deze kwestie de onderste steen bovenkomt en heeft een wob-verzoek ingediend.
  3. ‘We kregen op de redactie veel mails van mensen die Frits Spits sterkte wensten’

    ‘We kregen op de redactie veel mails van mensen die Frits Spits sterkte wensten’

    Het interview met radiomaker Frits Spits (71) van vorige week zaterdag raakte ontzettend veel lezers. Spits – echte naam: Frits Ritmeester – vertelde daarin openhartig over het verdriet na de dood van zijn vrouw Greetje, zijn grote liefde met wie hij 45 jaar was getrouwd. Het interview, dat ook in De Gelderlander werd gepubliceerd, werd gemaakt door Anniek van den Brand (52), chef AD Magazine. Zij vertelt waarom ze de radiomaker juist nu wilde interviewen, hoe het contact met hem tot stand kwam en wat het gesprek met haar deed.