Volledig scherm
Still Hey Google © Redactie

Terugblikken op dossier ‘Hey Google’: Ons speurwerk heeft behoorlijke impact gehad

Achter het VerhaalGoogle weet alles van ons. Waar we zijn, wat we doen, waar we naar zoeken. Maar hoe erg is dat eigenlijk? Tubantia-journalisten Pim Lindeman en Martijn Bekhuis gingen in 2019 op onderzoek uit. Ze beantwoordden in hun journalistieke onderzoek één simpele vraag: hoeveel weet Google echt van ons? Het leidde tot een onthullend totaalplaatje. “We schreven over het machtigste bedrijf ter wereld en zorgden ervoor dat ze in opspraak raakten.” Journalist Pim Lindeman vertelt over het speurwerk dat hij deed met datajournalist Martijn Bekhuis en over de impact van de publicaties.

Google weet waar jij op dit moment bent

Weet jij nog waar je op 16 april 2014 was? Nee? Google wel. En Google weet ook waar je een dag later boodschappen deed, bij wie je vorige maand op bezoek ging en hoe laat je gisteren ging slapen. Google weet waar je nu bent, terwijl je dit leest. Want ze slaan honderden keren per dag jouw locatie op. En dat is nog maar een fractie van wat ze van jou weten. Zo begon het verhaal dat journalist Pim Lindeman en Martijn Bekhuis publiceerden op zaterdag 2 februari 2019 in Tubantia. Het verhaal was het resultaat van twee maanden diepgravend onderzoek.

800.000 opgeslagen locaties

Het onderzoek werd gestart omdat datajournalist Martijn Bekhuis wat rondklikte op zijn computer. Iets wat de datajournalist, met een achtergrond in de ict, wel vaker deed. “Eigenlijk heel toevallig kwam hij bij de optie om locatiegegevens te downloaden. Hij was nieuwsgierig en dacht: laat ik gewoon eens kijken wat er gebeurt als ik die gegevens download.” De gegevens die de datajournalist van Tubantia downloadt, leiden tot meer dan verbazing. Google heeft over de afgelopen jaren meer dan 800.000 locaties van Martijn Bekhuis opgeslagen. 

Quote

“We dachten: wow, wat is dit?! We konden zijn hele leven in kaart brengen.”

Pim Lindeman

Het werd nog enger

Volledig scherm
TT-2019-008446 - Enschede - Pim Lindeman (r.) en Martijn Bekhuis ivm Google project bijlage Z editie alle Foto Carlo ter Ellen DTCT CTE20190129 © Carlo ter Ellen DTCT

Pim Lindeman en Martijn Bekhuis weten meteen dat ze iets groots te pakken hebben. Online privacy is iets waar veel aandacht voor is. “We vroegen ons ook af of dit wel iets was voor een regionale krant om dit verder te onderzoeken. Google is het machtigste bedrijf ter wereld, dit onderwerp raakt iedereen. Onze hoofdredacteur Martha Riemsma zei meteen: dit gaan we zelf doen. Ook als regionale krant kunnen we dit prima.” Tussen de download en de publicatie van het dossier ‘Hey Google’ zit twee maanden. Die tijd gebruiken de journalisten van Tubantia om verder te graven en in beeld te krijgen hoe diep de online tentakels van Google zitten. “Martijn ging ook dieper graven in zijn eigen data en op een gegeven moment vond hij zelfs de geluidsbestanden van alle spraakopdrachten die hij ooit aan Google heeft gegeven. Hij hoorde zichzelf tegen zijn kinderen op de achterbank zeggen: nee, rustig, jullie krijgen zo een snoepje. Toen we dat hoorden dachten we, dit is echt eng.”

Bewaart Google dit van iedereen?

Volledig scherm
Google project Tubantia Bijlage 02-02-2019 Rachid Finge van Google © Hans-Peter van Velthoven

Martijn Bekhuis heeft Google ooit toestemming gegeven om zijn locatiegeschiedenis te bewaren. Pim Lindeman: “We hebben uiteraard ook Google gebeld en gevraagd om een reactie. We wilden weten of er van iedereen zoveel data wordt verzameld.” De reactie van Google is dat de locatiegeschiedenis standaard uitstaat. “Mochten er gebruikers zijn die achteraf toch niet blij zijn met locatiegeschiedenis, dan bieden we altijd nog de mogelijkheid om alles te laten verwijderen en de opslag weer uit te schakelen”, reageert Google-woordvoerder Rachid Finge van Google Nederland. Bovendien doet Google het om alle diensten die gratis worden aangeboden nog beter en relevanter te maken, legt hij uit.

Wat is de prijs van gratis?

De zoektocht van de Tubantia-verslaggevers gaat door. Er wordt een video gemaakt over de prijs die je als consument betaalt voor de gratis diensten van Google. Iets wat vooral van toepassing is op de vele Android-gebruikers in Nederland. “Maar we wilden ook weten hoe het is gesteld met je online privacy als je zo’n smartphone hebt”, vertelt Lindeman. “We daarom ook een experiment gedaan. We wilden weten of we iemand die we niet kennen kunnen vinden op basis van de gegevens die Google in één week tijd verzamelt.” Voor het experiment gebruiken Pim Lindeman en Martijn Bekhuis een anonieme proefpersoon, een ongebruikte smartphone en een nieuw Google-account. “Of we het snel wisten? Ik zou haast zeggen: 6 minuten en 32 seconden. We wisten heel snel dat het om Lisa Schiphorst ging. We hebben vastgelegd in een video hoe makkelijk we Lisa konden traceren.”

De journalist als personage in z’n eigen verhaal

Volledig scherm
AFGEKOCHT Enschede - Tubantia. Foto van Martijn Bekhuis. Tbv ondewrzoek naar data die Google bezit. Foto van illustratie. Weekend Bijlage Editie: Alle Foto: Rikkert Harink RH20190128 © RIKKERT HARINK

In twee maanden tijd, stuiten de journalisten op zoveel informatie en data dat zich een andere uitdaging aandient. “Hoe gingen we dit verhaal vertellen aan onze lezers? We hadden 800.000 rijen in excel”, zegt Lindeman. “We hebben toen tegen Martijn gezegd: jij moet de hoofdpersoon worden van dit verhaal. We moeten dit verhaal via jou vertellen. Dat is wel even confronterend, want het betekent dat je al je gegevens publiek maakt.” Om de impact van het verhaal zo goed mogelijk duidelijk te maken aan lezers wordt de datajournalist wordt op 2 februari de hoofdpersoon in zijn eigen verhaal. Er worden video’s gemaakt, een longread met een persoonlijk verhaal van Martijn Bekhuis over de datahonger van Google. En ook het visuele aspect verdient aandacht. Fotograaf Rikkert Harink wordt gevraagd om in een vroeg stadium mee te denken over passend beeld. “We moesten duidelijk maken dat wat Martijn was overkomen ook jou had kunnen overkomen. Alleen dan grijp je mensen.” 

Wat het heeft opgeleverd?

De toevallige zoektocht leidt uiteindelijk tot een reeks publicaties en een complete bijlage in Tubantia over wat Google weet van ons. Kamerleden vinden dat de macht van Google moet worden ingeperkt. “We hebben ook eurocommissaris Vera Jourová geïnterviewd, ze zei in het interview dat de datagrootmacht van technologiebedrijven doet denken aan de totalitaire tijden van het communisme. Ook op dat niveau is de impact van dit verhaal wel doorgedrongen.” Tegelijkertijd weet Lindeman ook dat er ondanks de onthullingen van Tubantia bij Google niets is veranderd. “Dat is misschien wel het stuitende. Maar we weten wel dat de artikelen door honderdduizenden mensen zijn gelezen. Zelf ga ik in ieder geval sinds dit onderzoek heel anders om met wachtwoorden en het gebruik van gratis diensten.”

Benieuwd naar het complete dossier en wat jij kunt om te zorgen dat Google niet alles vastlegt? Lees alle artikelen in het dossier ‘Hey Google’

  1. Leon ten Voorde: ‘Hoe het doelpunt van Van Basten in '88 bijdroeg aan mijn carrière als sportverslaggever’
    Over Ons

    Leon ten Voorde: ‘Hoe het doelpunt van Van Basten in '88 bijdroeg aan mijn carrière als sportver­slag­ge­ver’

    Als klein jochie wist Leon ten Voorde al dat hij sportjournalist wilde worden. “Ik voetbalde iedere dag op het pleintje en zag al vrij snel dat mijn vriendje veel beter was dan ik.” Dat vriendje, Erik ten Hag, werd profvoetballer bij FC Twente en is nu de hoofdtrainer van Ajax. Leon ten Voorde werd voetbalanalist en clubwatcher bij De Twentsche Courant Tubantia. We vroegen Leon ten Voorde naar de - volgens hem- mooiste doelpunten ooit.
  2. Zo halen we de onderste steen boven in de kwestie ‘Verzakkingen langs kanaal’
    Over Ons

    Zo halen we de onderste steen boven in de kwestie ‘Verzakkin­gen langs kanaal’

    Verzakte gevels, scheuren in muur en vloer, schimmel in de kelder en een terras als een golfslagbad. Langs het kanaal Almelo - De Haandrik, vooral in Geerdijk en Vroomshoop, zijn 260 huizen fors beschadigd sinds het kanaal geschikt is gemaakt voor grotere schepen. Nachtmerrie langs het kanaal’ kopte Tubantia deze zomer. De krant wil dat in deze kwestie de onderste steen bovenkomt en heeft een wob-verzoek ingediend.
  3. ‘We kregen op de redactie veel mails van mensen die Frits Spits sterkte wensten’

    ‘We kregen op de redactie veel mails van mensen die Frits Spits sterkte wensten’

    Het interview met radiomaker Frits Spits (71) van vorige week zaterdag raakte ontzettend veel lezers. Spits – echte naam: Frits Ritmeester – vertelde daarin openhartig over het verdriet na de dood van zijn vrouw Greetje, zijn grote liefde met wie hij 45 jaar was getrouwd. Het interview, dat ook in De Gelderlander werd gepubliceerd, werd gemaakt door Anniek van den Brand (52), chef AD Magazine. Zij vertelt waarom ze de radiomaker juist nu wilde interviewen, hoe het contact met hem tot stand kwam en wat het gesprek met haar deed.