Volledig scherm
Tesla's ceo Elon Musk vormt als innovator een uitzondering © REUTERS

'Ceo's houden innovatie tegen'

Bedrijven moeten innoveren om te overleven, maar het komt er vaak niet van. En dat ligt meestal aan de ceo, ofwel de hoogste baas, vindt een meerderheid van de senior directieleden. ,,Als ze moeten kiezen, dan gaan ze liever voor efficiency en kostenbesparingen dan voor investeringen in innovaties."

Uit onderzoek van de PA Consulting Group blijkt dat twee derde van de 800 benaderde directieleden denkt dat de onderneming alleen kan overleven door innovatie. Slechts een kwart van deze groep verwacht die innovaties ook te kunnen realiseren. De topmannen van de bedrijven zou het ontberen aan visie of beeld om zelf de innovatie te kunnen leiden, zo luidt de conclusie die de overige directieleden nota bene zelf trekken.

PA Consulting Group raadpleegde in Nederland veertig managers en directeuren van middelgrote en grote bedrijven. Volgens de onderzoekers is ook in ons land de stemming onder managers en directeuren niet best: 56 procent vindt zijn organisatie ‘tamelijk onsuccesvol’ als het op innovatie aankomt. Dat pessimisme is opvallend, zeker omdat Nederland het goed doet op de lijstjes van innovatieve landen.

Quote

56 procent vindt zijn organisa­tie ‘tamelijk onsuccesvol’ als het op innovatie aankomt

Conclusie uit onderzoek PA Consulting Group

Volgens Hans Houmes, managementlid van PA Nederland, is dat pessimisme niet zo heel vreemd: organisaties worden overal met dezelfde onzekerheden en problemen geconfronteerd. ,,De wereld verandert zo snel dat technologische vernieuwing bijna niet bij te benen is. Zie dan maar eens je strategie te bepalen én die koers vast te houden.'' 

Innoveren of overleven

Ook hoogleraar Henk Volberda, verbonden aan de Rotterdam School of Management (RSM), is niet heel erg verrast over de uitkomsten. Zijn onderzoeken wijzen uit: veel topmannen zeggen innovatie heel belangrijk te vinden, maar in de praktijk zijn ze vooral bezig met de waan van de dag. Zo blijken Nederlandse bedrijven relatief weinig te investeren in onderzoek en ontwikkeling (R&D) en technologie (gemiddeld 2, 1 procent) van de omzet.  

,,Zeker de bazen van beursgenoteerde ondernemingen worden door hun aandeelhouders afgerekend op de korte termijn. Als ze moeten kiezen, dan gaan ze liever voor efficiency en kostenbesparingen dan voor investeringen in innovaties die zich misschien ooit vertalen in hogere omzet of winst.''

Quote

De bazen van beursgeno­teer­de ondernemin­gen worden door hun aandeelhou­ders afgerekend op de korte termijn

Henk Volberda, hoogleraar Rotterdamse School of Management

Eendimensionaal denken

De praktijkervaring van PA Consulting is dat zeker in grote, traditionele bedrijven ‘eendimensionaal’ wordt gedacht over innovatie. Dat wil zeggen: als een verbetering van een bestaand product of machine. Dat innovatie óók kan gaan over het ontwikkelen van nieuwe, digitale concepten, waarbij slim gebruik wordt gemaakt van kennis en inzichten 'achter' dat product, dáár wordt volgens Houmes te weinig aan gedacht.

,,Vaak heeft het personeel of het middenmanagement wel ideeën hoe het bedrijf kan innoveren, maar lopen zij vervolgens tegen interne barrières aan waardoor plannen in een la of prullenbak verdwijnen. In sommige organisaties is de overtuiging dat het bedrijf beter kan blijven doen wat het altijd heeft gedaan, omdat dit in het verleden succes heeft gebracht. Het is echt aan de baas om zo’n cultuur te doorbreken. Doet hij dat niet, dan houdt hij vernieuwing tegen.''

Creativiteit wordt doodgeslagen

Volledig scherm
© Van Assendelft Fotografie

Houmes heeft daar een paar pijnlijke voorbeelden van. Zoals een ogenschijnlijk klein voorval met grote impact: een financieel directeur die recent tijdens een innovatiebijeenkomst letterlijk tegen zijn mensen zei: show me the money. ,,Het is een terechte opmerking, maar op het verkeerde moment. Natuurlijk moet er geld worden verdiend, maar als je alleen maar dingen wilt doen die meteen geld opleveren, dan sla je alle creativiteit dood. Je moet als baas durven experimenteren en mensen aanmoedigen om vrij te denken.''

Voor bedrijven die dat nalaten ziet de toekomst er somber uit, waarschuwt Houmes. Zoals voor een Nederlands bedrijf in de fijnmechanica dat jaren succesvol is geweest met de verkoop van zijn machines, maar de digitalisering heeft genegeerd en nu klanten ziet weglopen. ,,Als je alleen bezig bent met kostenbesparing en controle, dan breng je je bedrijf geen stap vooruit.''

Advies

Het advies van PA Consulting aan dit soort bazen: ga in gesprek met je klanten, vraag ze wat zij nodig hebben, breng mensen samen, sta open voor nieuwe ontwikkelingen en geef ruimte aan creativiteit. ,,Niet iedere leider kan een Elon Musk van Tesla zijn. Maar als je als baas die verbindende eigenschappen niet in huis hebt, zorg dan tenminste dat je de juiste mensen om je heen verzamelt of maak plaats voor die mensen.''

Hoogleraar Volberda vult nog aan: de meeste ceo's geven te weinig ruimte aan hun medewerkers voor innovatie en ze krijgen er vaak ook geen tijd voor. ,,Geef sommige medewerkers 'lummeltijd' om na te denken over nieuwe producten en diensten en sta open voor hun ideeën.''