Volledig scherm
Hamzad Ivlojev (44). © Rob Hornstra

Foto's van fotograaf die Rusland niet meer in mag hangen nu in Enschede

ENSCHEDE- Fotograaf Rob Hornstra uit Borne mag Rusland niet meer in. Zijn onthullende foto’s rond de Winterspelen van Sotsji hangen nu in het Rijksmuseum Twenthe.

Hij zit op de rand van het bed en kijkt in het niets. Een man zonder benen, met op de achtergrond een Perzisch tapijt: Hamzad Ivlojev, oud-politieagent in Ingoesjetië. Zijn benen, maar ook zijn ogen en een arm verloor hij bij een aanval op de politiepost waar hij toevallig dienst had. Om zijn collega’s te redden wierp hij zich op een handgranaat. Omringd door zijn vier kinderen en zijn vrouw leeft hij sindsdien in een kleine wereld, ergens in een stil dorp in de Kaukasus.

,,Een ongelofelijk tragische figuur’’, zegt Rob Hornstra. De foto die hij van Ivlojev maakte, hangt nu in het Rijksmuseum. ,, Sinds de aanslag heeft hij nooit meer iets gehoord had van zijn collega’s. Het regiem heeft hem afgescheept met een minimal pensioen. 'Ik heb me opgeofferd voor een stel lafaards', zegt hij nu. Zijn verbittering was afgrondelijk groot.’’

Symbool

Voor Hornstra staat Ivlojev symbool voor het land dat hij jarenlang als fotograaf bereisde. Tot hem in 2013 een visum geweigerd werd, bracht hij talloze keren een bezoek aan Rusland, in het bijzonder aan door armoede en geweld geteisterde gebieden als Abgasië en de Noordkaukasus. Samen met journalist Arnold van Bruggen ging hij op zoek naar de achterkant van het Rusland van Poetin. Het resultaat, een serie tentoonstellingen en boeken rondom de Olympische Spelen van Sotsji, leverde hem niet alleen diverse prijzen op, maar ook een rotsvast geloof in de waarde van onderzoeksjournalistiek.

,,Ik heb als fotograaf altijd gezocht naar grote thema’s. Daarvoor moest ik niet in Nederland zijn maar in gebieden waar de echte geschiedenis wordt gemaakt. Mijn foto’s zijn documentair. Ze vertellen een verhaal. Ik wil weten waarom de dingen gebeuren, laten zien wat er werkelijk aan de hand is. In dat opzicht waren die Winterspelen een ideaal onderwerp. De hele wereld heeft zitten kijken naar een propagandafilm van Poetin. Onze koning liep er de polonaise en schudde de hand van een dictator. Sjotjsi was een facade. Vanaf het dak van het Olympisch stadion kon je de ellende van Abgasië zien, maar niemand die het daarover had. Pas toen er een paar jaar later een vliegtuig uit de lucht werd geschoten, gingen ons de ogen open.’’

In het Rijksmuseum zijn vooral foto’s te zien die het geweld in de noordelijke Kaukasus illustreren. Het zijn tijdloze beelden, zoals het portret van Hamzad Ivlojev. Ontluisterend vaak, maar tegelijk ook onthullend en soms ontroerend. ,,Rusland is ondanks alles een prachtig land. Eindeloos groot, maar tegelijk zoals in Ingoesjetië ook heel klein. ''

Aangehouden

Hornstra en Van Bruggen spraken met honderden mensen. Soms op basis van toeval, soms ook als het gevolg van een bewuste keuze. ,,Mensen als Ivlojev toont het regiem liever niet. Velen van hen kregen na ons bezoek ook de geheime dienst aan de deur. Zelf zijn we ook verschillende keren aangehouden, meestal met een drogreden en de bedoeling om ons te intimideren. Eén keer hebben ze ons een martelkelder laten zien. Social media vormen dan je bescherming. Het feit dat de buitenwereld weet wat je doet, is voor de autoriteiten een reden om je niet echt iets aan te doen.’’

Voor Hornstra is de tentoonstelling in Enschede een vorm van thuiskomen. Hij werd geboren in Borne. Zijn ouders wonen er nog. Via een leraar Engels op het Twickel College ontdekte hij de magie van het fotograferen. De combinatie met zijn andere hobby, schaatsen, leverde hem als 15-jarige zijn eerste foto op in een krant.

,,Ik belde de fotoredactie van Tubantia en zei dat ik betere foto’s maakte dan zij. ,,Gooi ze maar bij mij door de bus’’, zei een van de redacteuren. Het ging om een foto van Hein Vergeer bij wedstrijden in Heerenveen. Tot mijn grote verbazing werd hij geplaatst. Vanaf dat moment wist ik zeker dat ik fotograaf wilde worden.’’

Fotomanifestatie vanaf zondag

‘The Soccchi Project’ van Rob Hornstra in het Rijksmuseum is onderdeel van de Fotomanifestatie Enschede die zondag wordt geopend. Tot en met 18 november zijn er op acht plekken in de stad exposities (www.fotomanifestatie-enschede.nl).

Volledig scherm
De imam van Shatoi. Foto: Rob Hornstra © Rob Hornstra
Volledig scherm
Tsoch, Dagestan, 2012. In de Kaukasus verbeeldt elk oud dorp de geschiedenis van de bergen: oorlog en controle. In het dorp waren alle huizen gebouwd als kleine forten: er stonden stenen muren omheen en kleine, benauwde steegjes verbonden de huizen met elkaar. De vijand stond voor de bijna onmogelijke opgave in elk huis een nieuw garnizoen aan mannen en vrouwen neer te slaan. © Rob Hornstra
Volledig scherm
Krasni Vostok, Karatsjaj-Tsjerkessië, 2013. De bovenmoskee ligt aan de hoofdweg tussen Tsjerkessk en Kislovodsk. Laat in de avond rijdt een lange stoet feestgangers uit Oetsjkeken voorbij. Ze stoppen even om te bidden. De vrouwen blijven buiten en dansen uitbundig op de muziek van de autoradio. © Rob Hornstra
Volledig scherm
Khava, Tsjermen, Noord-Ossetië, 2011. Bijschrift: "Mijn man was met een buurman boodschappen gaan doen in Vladikavkaz", zegt Khava. "Daarna wilden ze naar Ingoesjetië rijden. Ze hadden het plan om een nieuwe auto met een Ossetische nummerplaat te kopen . Maar dat is niet gelukt. Waarschijnlijk zijn ze door neppolitie aangehouden, of door de echte politie gestopt. Ik weet niet wat er gebeurd is. Niemand weet wat er gebeurd is." © Rob Hornstra

In samenwerking met indebuurt Enschede

Enschede e.o.