Volledig scherm
Anke Durand (l.) en Nettie Aarnink van Waterschap Vechtstromen. © Lenneke Lingmont

Vissen veranderen van geslacht door vervuilde Twentse beken

ALMELO - Het leven in de Twentse beken is steeds meer van slag door de toename resten van medicijnen en anticonceptiepil. Mannetjesvissen produceren eicellen en kreeftjes vertonen door antidepressiva ander gedrag.

Naar effecten van medicijnresten voor het waterleven lopen nog veel onderzoeken, maar wat al wel bekend is levert een bizar beeld op. Hormonen zorgen er voor dat vissen van geslacht veranderen, pijnstillers veroorzaken weefselschade bij vissen en antibiotica beïnvloeden algen. Bovendien vertonen kleine vissen en kreeftjes door overblijfselen van antidepressiva ander gedrag; ze behoren zich te verstoppen, maar laten zich nu gemakkelijk pakken door roofvissen.

Gezien de geconstateerde hoge concentratie van medicijnresten spelen dergelijke taferelen zich af in Twentse beken. "Het waterleven zal alleen nog maar verder worden aangetast door de toename van medicijngebruik. De resten daarvan komen via onze urine en ontlasting in het riool terecht en uiteindelijk bij onze waterzuiveringsinstallaties. Die zijn er niet op berekend ze er allemaal uit te halen omdat deze problematiek toen nog niet speelde", zegt Anke Durand, ecotoxicoloog en beleidsadviseur watersystemen van Waterschap Vechtstromen.

Eicellen

Een paar jaar geleden werden er in de Bornsebeek, direct achter de waterzuiveringsinstallatie in Hengelo, al mannetjesvissen aangetroffen die eicellen produceerden. Durand is ervan overtuigd dat er nu nog meer vissen rondzwemmen die van geslacht veranderen. Dat geldt tevens voor andere beken dichtbij waterzuiveringsinstallaties in Twente. Daarbij gaat het om Gammelkerbeek (Oldenzaal), Nieuwe Graven (Almelo), Holtdijksbeek (Goor) en Elsbeek (Enschede).

In vergelijking met een paar jaar geleden, is de mate van vervuiling door resten van medicijnen en anticonceptiepil verder toegenomen.

Durand: "Terwijl we van verschillende geneesmiddelen het effect op het waterleven nog niet eens weten. Ook moet nog duidelijk worden wat de exacte gevolgen zijn voor de natuur van de mix van resten van medicijnen en bestrijdingsmiddelen uit de landbouw." Waterschap Vechtstromen levert daaraan een bijdrage in laboratorium Aqualysis in Zwolle.

Reduceren

Naar aanleiding van de ontdekking van geslachtsverandering van vissen in de Bornsebeek, is in de afgelopen jaren voor een deel van de zuiveringsinstallatie aan de Wegtersweg in Hengelo een nieuwe techniek getest. Daaruit bleek dat deze technologie een antwoord kan zijn op het reduceren van medicijnresten uit het rioolwater, voordat het wordt geloosd op beken.

Ook de Universiteit Twente is ver met de ontwikkeling van nieuwe zuiveringstechnieken om medicijnresten en andere microverontreinigingen uit water te halen.

Het dagelijkse bestuur van Waterschap Vechtstromen wil het komende half jaar laten onderzoeken welke technologieën het beste toegepast zou kunnen worden, of bestaande afvalwaterzuiveringsinstallaties ermee kunnen worden uitgebreid en of nieuwbouw en innovatie noodzakelijk is. Uiteindelijk moet het algemeen bestuur van het waterschap een besluit nemen over noodzakelijke investeringen, aldus dagelijks bestuurder Nettie Aarnink.

Helder

Voor Aarnink is helder dat de waterschappen niet langer kunnen wachten met maatregelen. "Onze rioolwaterzuiveringen voldoen aan alle huidige eisen. Er is ook geen enkel gevaar voor de mens, maar als waterschappen hebben we ook de zorg voor zo schoon mogelijk water in beken, sloten en rivieren." Daarbij wordt gerekend op steun van de rijksoverheid, die al 30 miljoen beschikbaar stelde als bijdrage voor investeringen op rioolwaterzuiveringen voor de verwijdering van medicijnresten.

"We kunnen ook zelf het nodige doen om vervuiling van het water door medicijnresten te verminderen", zegt Aarnink. "Door overtollige medicijnen, ook de vloeibare, niet door de wc te spoelen maar ze in te leveren bij de apotheek. De aanpak van de problematiek begint bij de bron: wat er niet in komt, hoeft er ook niet uit."

Volledig scherm
De Elsbeek is een van de beken waar met medicijnresten vervuild afvalwater in wordt geloost. © Annina Romita