Volledig scherm
Ryan Gosling in First Man. © AP

De perfecte filmheld: waaghals op de maan

Neil AmstrongVolgende week verschijnt de film First Man in de Nederlandse bioscopen. Het verhaal over astronaut Neil Amstrong, de eerste mens die een voet op de maan zette, kenmerkt een genre waar Hollywood dol op is: helden in de ruimte.

Zijn de Amerikanen echt wel in 1969 op de maan geland? Aanhangers van complottheorieën beweren dat de bibberige televisiebeelden van Neil Armstrong op de maan destijds in scène zijn gezet door regisseur Stanley Kubrick, die een jaar eerder verantwoordelijk was voor het zo overtuigende 2001: A Space Odyssey (1968).

Het verkondigen van een dergelijke onzintheorie is niet zonder gevaren. Toen een scepticus enkele jaren geleden op straat astronaut Buzz Aldrin, samen met Armstrong aan boord van de Apollo 11 en de tweede mens op de maan, met zijn bedenkingen confronteerde, kreeg hij een harde oorvijg van de inmiddels hoogbejaarde ruimtereiziger.

Dat Stanley Kubrick genoemd werd als deel van het complot is niet zo verbazingwekkend als het in eerste instantie lijkt. Met zijn film 2001: A Space Odyssey, over een missie naar de planeet Jupiter, nam de perfectionistische regisseur zijn publiek mee aan boord van een ruimteschip waarin alles wetenschappelijk verantwoord leek te zijn.

2001: A Space Odyssey is nog steeds de maatlat voor astronautenfilms uit Hollywood. Waarom dit genre zo populair is, is duidelijk. Astronauten zijn de ultieme helden, die zeker in de beginjaren grote risico’s namen in de capsules waarmee zij de ruimte in werden geschoten.

Volledig scherm
Apollo 13 © PR

Autist

First Man toont dat vlijmscherp aan. Astronaut Neil Armstrong (gespeeld door Ryan Gosling) verandert voor zijn gezin bijna in een autist als hij met de druk van zijn missie wordt geconfronteerd. Hij realiseert zich de risico’s die al diverse collega’s het leven hebben gekost. De druk op hem om te slagen – ook van politieke kant - is bijna onmenselijk.

First Man is een succesverhaal, in tegenstelling tot de film Apollo 13 uit 1995 met Tom Hanks als bevelvoerder Jim Lovell. De maan was ook hun bestemming, maar na een technisch mankement - Houston, we have a problem - lijken de astronauten ten dode te zijn opgeschreven. Dat zij uiteindelijk toch de missie overleven, zonder de maan bereikt te hebben, maakt hen toch tot helden.

Minder florissant loopt het af in The Right Stuff uit 1983. Onder regie van Philip Kaufman wordt de eerste generatie astronauten en testpiloten voorgesteld die bijna dagelijks de dood in de ogen keken met hun gewaagde recordpogingen. Maar de overlevenden krijgen op den duur toch ook een heldenstatus.

Volledig scherm
The Right Stuff © RV

Behalve op historische ruimtefilms focust Hollywood zich nog liever op fictieve avonturen in het heelal. De sciencefictionseries Star Wars en Star Trek trekken de lijn van de Apollomissies door naar de verre toekomst, waarin ruimteschepen net zo veilig worden voorgesteld als de gemiddelde huiskamer, mits er zich geen vijandig element in de buurt meldt.

Peilloze eenzaamheid is ook een terugkerend thema in de fictiefilms. Gravity (2013) is daar een uitgelezen voorbeeld van, met Sandra Bullock die voornamelijk in haar eentje in de ruimte ronddobbert. Nog extremer is The Martian (2015), waarin Matt Damon op Mars wordt achtergelaten door zijn crew, waarna hij moederziel alleen moet zien te rooien.

Schattige robot

Ook in animatiefilms duikt dit gegeven op. De Pixar-film Wall-E vertelt het omgekeerde verhaal van The Martian. Deze keer is het een schattige robot die op aarde is achtergelaten en al zevenhonderd jaar als een vuilnisman de achtergelaten rotzooi opruimt. Totdat een ruimteschip landt met een soortgenoot aan boord. Ach, een robot is soms ook bijna een mens.

De meeste ruimtefilms scoren over het algemeen goed bij de Oscaruitreiking. Zeker in de technische categorieën. Maar First Man heeft volgend jaar veel meer ijzers in het vuur. De kans op nominaties als Beste Film, Beste Acteur (Ryan Gosling), Beste Actrice (Claire Foy), Beste Regisseur (Damian Chazelle), Beste Scenario en Beste Camera lijken zeker. Met als onvermijdelijke gevolg dat Hollywood in de nabije toekomst meer missies naar het heelal zal maken dan Nasa.  

Volledig scherm
First Man © RV