Volledig scherm
Onze hersenen gebruiken aannames over anderen om sneller te werken. Maar soms heeft dat ongewenste effecten. © Shutterstock

Zo liggen vooroordelen over onze collega's ons allemaal dwars

Neuropsycholoog Chantal van der Leest bekijkt onze gedragingen op de werkvloer: wie of wat bepaalt onze dagelijkse beslissingen? Vandaag: stempels waar je nooit meer vanaf komt

Spelling is zeg maar niet mijn ding. Het hoort voor mij in het rijtje ‘onkruid wieden’ en ‘aardappels jassen’. Heus belangrijk en ik kan het, maar hoe fijn zijn die zakjes geschilde aardappelen? Toch heb ik regelmatig meegemaakt dat een collega mijn kantoor binnenrende voor een lastige taalkwestie. Of ik dat even uit mijn blote hoofd wilde oplossen.

Ostentatief en met veel zuchten zocht ik dan het antwoord op internet. Waarom vraag je uitgerekend míj dit? Toch was het verzoek van mijn collega’s niet zo vreemd. Op dat moment was ik in dienst als redacteur en de ‘nieuwe Niels’. De ‘oude Niels’ bleek een spellingsfreak.

Lekker snel

Iedereen heeft te maken met dit soort vooroordelen. Aannames van hoe je bent en wat je kan. Het zijn een soort sluiproutes die de hersenen maken bij het beoordelen van anderen. Lekker snel en meestal kloppen ze. In mijn bijbaan als postbode kon ik ook de weg wijzen en als kassamedewerker bij het filmhuis gaf ik desgewenst kijktips. Dat konden mensen prima inschatten.

Maar deze binnendoorweggetjes geven soms ook ongewenste effecten, zo ontdekten psychologen Amos Tversky en Daniel Kahneman. Ze noemen dit de representativiteitsfout: we vinden dingen aannemelijk als ze kloppen met onze vooroordelen, ook al zijn die aannames feitelijk onjuist. Je collega’s of leidinggevenden hebben zo bij voorbaat al hun oordeel over je klaar. Oud? Slecht met computers. Geboren na 1980? Luie en verwende millennial. Huilt op het werk? Onstabiel en niet geschikt voor leidinggevende functies.

Quote

We vinden dingen aanneme­lijk als ze kloppen met onze vooroorde­len, ook al zijn die aannames feitelijk onjuist.

De waarde van negatieve informatie

Vooral deze negatieve stereotypen zijn maar lastig te doorbreken. Psycholoog Paul Rozin deed onderzoek naar wat wij onsmakelijk vinden en ontdekte dat we veel waarde hechten aan negatieve informatie. Zo verpest een enkele dode kakkerlak een schaal met kersen, maar een schaal met kakkerlakken wordt niet smakelijker met een enkele kers. Dus hoe vaak je ook kan bewijzen dat je geen digibeet bent, niet lui of onstabiel, deze ‘kers’ wordt weggewuifd onder de noemer toeval of niet ter zake. De vieze bijsmaak blijft bestaan.

Wat te doen? Met veel moeite kun je misschien een vooroordeel keren. Vaak zal het echter een kwestie zijn van uithuilen en ergens anders met een schone lei opnieuw beginnen. Waar je niet de ‘oude Niels’ bent en ze door je leeftijd heenprikken.

Heb jij weleens stilgestaan bij je imago op werk? Het loont om te kijken naar hoe je jezelf profileert, zegt coach Charlotte van 't Wout:

Lees de beste artikelen op het gebied van werk en carrière via onze wekelijkse nieuwsbrief

  1. Auteur raakt snaar met betoog over scheve verdeling huishouden: ‘Luie mannen zijn vervangbaar’

    Auteur raakt snaar met betoog over scheve verdeling huishouden: ‘Luie mannen zijn vervang­baar’

    Een Amerikaanse journaliste is overspoeld met reacties na een Facebookpost over de in haar ogen oneerlijke taakverdeling in veel huishoudens. Daarin nagelt Zawn Villines ‘luie mannen’ aan het kruis ‘die denken dat een vrouw 168 uur per week moet werken en zij maar 40’. Ze had één advies voor vrouwen in zo’n situatie: scheiden. Veel vrouwen waren blij met het bericht, talloze mannen minder.