Volledig scherm
De onderzoekers kweekten beginnende embryo's uit stamcellen. Foto ter illustratie © ANP

Onderzoekers maken embryo zonder ei- of zaadcellen

Nederlandse wetenschappers zijn er voor het eerst in geslaagd mini-embryo’s te kweken uit de stamcellen van muizen: nieuw leven zonder dat er ei- of zaadcellen aan te pas kwamen. De embryo’s konden zich innestelen in een baarmoeder en daar enkele dagen overleven. 

Quote

Dit onderzoek markeert het begin van een nieuwe discipline

Clemens van Blitterswijk

Het onderzoek van wetenschappers van de Universiteit van Maastricht en het Hubrecht Instituut uit Utrecht werd woensdagavond gepubliceerd in het wetenschappelijk hoogaangeschreven tijdschrift Nature. De wetenschappers spreken van een doorbraak. ,,Dit opent perspectieven voor het oplossen van problemen rond onvruchtbaarheid, zwangerschapsfalen of contraceptie”, aldus de leider van het wetenschappelijke team Nicolas Rivron. En een stap die nog veel verder in de toekomst ligt: nieuw ‘gefabriceerd’ dierlijk of menselijk leven.

Het jarenlange onderzoek wordt als een eerste, heel voorzichtig stapje richting voortplanting zonder seksualiteit gezien. De wetenschappers hebben ontdekt hoe ze stamcellen er toe aan kunnen zetten om zelf vroege synthetische embryo’s te vormen in laboratoriums: dus buiten een baarmoeder. Daarna werden ze daadwerkelijk ingebracht in de baarmoeder van een vrouwtjes muis. Het gaat dus om stamcellen van muizen, de menselijke praktijk is nog ver weg.

Dood na 2 dagen

De in elkaar ‘geknutselde’ embryo’s hadden zich al ingenesteld. ,,Het lukte ze echter niet om langer dan twee dagen te overleven”, aldus de onderzoekers. Het onderzoek leidde dus nog niet daadwerkelijk tot een levende muis.

Toch is de doorbraak van belang. De kennis over de ontwikkeling van de vroege embryo is tot nu toe klein. De embryo’s zijn minuscuul: ze hebben dezelfde diameter als die van een haar en zijn bij proefdieren ook nauwelijks toegankelijk omdat ze in de baarmoeder zitten.

,,Dit is een nieuwe manier om de vroegste fase van de embryonale ontwikkeling te bestuderen en om te onderzoeken wat de invloed van omgevingsfactoren op ontwikkeling en ziekte is”, stelt Niels Geijsen, hoofdonderzoeker bij het Hubrecht Instituut. Het kan ook helpen die allereerste stadia beter te begrijpen waardoor wetenschappers straks misschien beter weten waarom een zwangerschap al in het begin kan mislukken.

Lees verder onder de video

De onderzoekers zien nog een voordeel. ,,Dit onderzoek markeert het begin van een nieuwe discipline: als we veel van deze synthetische embryo’s hebben, kunnen we nieuwe medische technieken en mogelijk geneesmiddelen testen”, stelt Clemens van Blitterswijk, directeur van het betrokken MERLN Institute. ,,Het zal de noodzaak van het gebruik van dierproeven aanzienlijk verkleinen.” De vraag is of dat laatste daadwerkelijk zo is: ook met gewone bevruchtingen kun je embryo’s maken en in muizen terugzetten.

Een in moleculaire genetica  gespecialiseerde onderzoeker, die niet betrokken was bij dit onderzoek, zegt over de gepubliceerde resultaten: ,,Een goede ontwikkeling wanneer je wilt bestuderen wat er misgaat bij vroege zwangerschappen." Hij ziet het onderzoek in het verlengde van de eerder synthetisch 'gekweekte' organen. 


Ethische discussie

De doorbraak opent waarschijnlijk wel weer een nieuwe discussie over de medische ethiek rond het ‘kweken’ van nieuw leven. Het is in Nederland verboden om menselijke embryo’s te maken voor wetenschappelijke doeleinden. ,,Deze vinding gaat nu over muizen, maar als dit op termijn ook bij de mens toegepast kan worden, moeten we het daar tijdig over hebben”, zegt Guido de Wert, een bij het onderzoek betrokken hoogleraar Biomedische Ethiek, tegen de NOS.

Annelien Bredenoord, Eerste Kamerlid voor D66 en professor Ethiek in de Biomedische Innovatie, laat via twitter weten dat er al een studie loopt naar de ethiek van het 'synthetisch embryo' en de impact daarvan op de wetgeving.

Volledig scherm
© Maastricht University
Volledig scherm
© Maastricht University
  1. Waarom ayahuasca kan helpen tegen stress en depressies
    Video

    Waarom ayahuasca kan helpen tegen stress en depressies

    Ayahuasca, nog nooit van gehoord? De uitzending van het televisieprogramma Rambam over ayahuasca heeft veel stof doen opwaaien; hallucineren, braken en urenlang trippen. Volgens de programmamakers zouden er vele gevaren aan het gebruik van deze relatief onbekende drug zitten, maar wetenschappers zijn het hier niet volledig mee eens. De drug zou namelijk kunnen bijdragen aan het verhelpen van stress en depressies. Maar wat kan ayahuasca doen wat een regulier antidepressivum niet kan bereiken?