M-Pact Enschede: dramafusie tussen een bakker en een slager

Een fusie zonder ruzie? Kan dat? Ja, dat kan, als je maar uitgaat van je eigen verantwoordelijkheid.

In de zomerperiode berichtte deze krant enkele keren over een zeer vervelend conflict rond M-Pact in Enschede. Deze instelling is het resultaat van een fusie van twee andere organisaties: Vrijwilligerswerk053 en de Volksuniversiteit Enschede. De eerste is de laatste jaren door een bevlogen beroepskracht ontwikkeld tot een sterke lokale organisatie voor vrijwilligerswerk. De tweede is al jarenlang een vaste lokale waarde voor educatieve cursussen. Beide organisaties ontvingen voor hun werk gemeentelijke subsidie. Vanwege bezuinigingen dacht de gemeente aan een fusie van beide organisaties, bij voorkeur onder leiding van één directeur. En toen ging er van alles mis.

Op non-actief

Het bestuur van de Volksuniversiteit gaf de voorkeur aan de eigen directeur voor de nieuwe organisatie. De beroepskracht van Vrijwilligerswerk053 was het daar niet mee eens, werd op non-actief gesteld, vocht dat vergeefs aan, maar mag van het UWV niet ontslagen worden. Kortom, een enorme rel en de hele zaak ligt nu op straat met alleen maar verliezers. Waarom ging hier zoveel mis? En waarom moest ik denken aan een heel andere fusie: die van Air France en KLM? In de praktijk blijkt die fusie te leiden tot grote problemen vanwege cultuurverschillen. En toen dacht ik dat er bij M-Pact iets anders aan de hand is dan alleen een uit de hand gelopen ruzie tussen personen die elkaar niet goed mogen. Ik ken namelijk geen geslaagde fusie van een bakker met een slager.

Analyse

Als je een fusie wil, ga je eerst na wat de overeenkomsten en verschillen zijn van de organisaties. Dan maak je eerst een analyse van kernwaarden, kernfuncties, doelgroepen en heersende organisatieculturen. Die vergelijk je om te bepalen of en hoe deze organisaties elkaar kunnen versterken. En als de gemeente om financiële redenen een fusie nodig acht, dan ligt het voor de hand dit eerst vanuit het primaire doel en bestaansrecht van de organisaties te bekijken. Maar dat is geen verantwoordelijkheid van de gemeente, maar juist een bestuurlijke verantwoordelijkheid van een instelling.

Missie

Mijn indruk is dat het bestuur van M-Pact hier de zaak lelijk heeft laten liggen. Niet is vertrokken vanuit een inhoudelijk verhaal, vanuit de betrokken mensen en bestaande organisatieculturen. Nu wekt het bestuur de indruk dat ze zich achter de gemeente verschuilt, omdat anders de subsidie in gevaar komt. Zonder zich eerst fundamenteel af te vragen ‘waarvoor zijn we op aarde’? Wat is onze missie? Hoe kunnen we vanuit twee organisaties één nieuwe organisatie vormen die van veel meer waarde kan zijn dan afzonderlijk? Hoe kunnen we afzonderlijke kwaliteiten daarvoor het beste bundelen en hoe moet onze organisatie er dan uitzien? Eerst de inhoud, dan pas de vorm. Alleen zó verbind je de betrokken mensen.

Leerpunt

En hier komen we op een belangrijk leerpunt voor veel meer gesubsidieerde organisaties. Eerst uitgaan van je eigen kracht en eigen bestuurlijke verantwoordelijkheid. En vandaaruit desnoods hard onderhandelen met je subsidiegevers. Opkomen voor waar je fundamenteel voor staat met je instelling. Nu bestaan de meeste besturen van gesubsidieerde instellingen uit goedwillende vrijwilligers. Prima. Maar je bent als bestuur wel eindverantwoordelijk voor je instelling. En dat vereist bestuurlijke kwaliteiten en competenties. Een idee voor M-Pact: een cursus ontwikkelen voor de professionalisering van bestuursleden van gesubsidieerde instellingen?

Volledig scherm
© Annina Romita