Mantelzorg is iets wat je overkomt

Als (toneel)kunst de vinger haarfijn op een groot maatschappelijk probleem weet te leggen, wat wordt dan het antwoord van onze politici?

Enschede, 8 mei: in de De Kleine Willem (wat een slechte naam trouwens voor dit theater) was ik getuige van de solotoneelvoorstelling Ma van Eric Corton. Een voorstelling naar aanleiding van het boek van Hugo Borst over de aftakeling van zijn moeder vanwege alzheimer. En hoe hij daardoor haar mantelzorger wordt. Van de ene dag op de andere.

Vrijwilligerswerk

Ik heb door mijn werk veel met vrijwilligerswerk te maken gehad en nu nog steeds. In discussies over vrijwilligerswerk viel ook eens het woord ‘mantelzorg’. Dat viel bij iemand niet in goede aarde. Zij riep geëmotioneerd vanuit de zaal: ‘Mantelzorg is géén vrijwilligerswerk’ en voegde daaraan toe: ‘Vrijwilligerswerk, daar kíes je voor, maar mantelzorg is iets wat je overkomt!’

In de toneelvoorstelling laat Eric Corton dit niet alleen zien, maar vooral beléven. Met zowel hartverscheurende als humoristische monologen maakt hij dit pijnlijk duidelijk. Hoe alzheimer geleidelijk aan steeds meer het dagelijks leven van de moeder vrijwel ondraaglijk maakt, maar ook hoe dezelfde alzheimer het dagelijks leven van haar zoon in steeds grotere mate gaat bepalen. Eigenlijk heeft alzheimer in zo’n situatie niet één maar twee slachtoffers in zijn macht, dacht ik. Die zijn dan eigenlijk tot elkaar veroordeeld. En dat is precies wat mij zo in deze voorstelling trof. Hoe ga je dan als mantelzorger met je eigen moeder om? En hoe probeer je tegelijk ook in je eigen leven overeind te blijven?

Medelijden, zorg, verdriet, empathie en liefde voor je moeder komen in strijd met haar eigenwijsheid, haar tegenwerking en haar beroep op jouw tijd. Natuurlijk denk je: mijn moeder heeft zoveel voor mij gedaan, zoveel jaren voor mij gezorgd en nu is het tijd dat ik wat terugdoe. Maar niet ten koste van alles, toch?

Oerwoud

Als ze niet meer thuis kan wonen en je bent na een oerwoud van instanties en wachtlijsten er eindelijk in geslaagd in een verpleeghuis een redelijk onderkomen voor haar geregeld te hebben, denk je: godzijdank. Totdat haar stem vanuit dat onderkomen door de telefoon krijst: ‘Ik wil naar huis!’ Onderdruk je dan je gedachte ‘godverdomme, ondankbare trut?’

In zo’n situatie strijden liefde, zorg, ergernis en (on)dankbaarheid met elkaar om voorrang. Maar vooral: het blijft wel je moeder hè? Juist dat besef drukt volgens mij ook zwaar op je bestaan, als je in je leven (ineens) mantelzorger wordt.

Eric Corton gaf op indrukwekkende wijze een stem aan een snel groeiend legioen van vrouwen en mannen die mantelzorger zijn of dat nog gaan worden. Niet uit vrije keus, vaak tegen wil en dank, je kan er geen nee tegen zeggen, het overkomt je. Zie hier ook hoe (toneel)kunst pijnlijk en doeltreffend een zere vinger legt op een nog zwaar miskend maatschappelijk probleem van enorme omvang. Afgelopen zaterdag kopte deze krant nog in een hoofdartikel: Gebrek aan mantelzorg wordt nijpend.

Verplichte kost

Voor onze politici is deze voorstelling eigenlijk verplichte kost. Niet om een mooie avond te hebben, maar om de klemmende vraag te beantwoorden: Wat gaan jullie nu doen? Hoeveel van onze welvaart gaan jullie investeren? Wat is jullie antwoord op de huidige en nog komende drama’s die mantelzorgers dagelijks kunnen overkomen?

Hugo Borst en Eric Corton verdienen lof voor hun werk, maar mantelzorgers verdienen veel meer: een humaan beleid voor hun dagelijkse inzet. Mantelzorg is werk wat je overkomt, maar dit is werk voor politici.

Wouter Muller is muzikant, tekstschrijver en componist en actief in de sociaal-culturele sector.

Volledig scherm
IPTCBron Annina Romita;© Annina Romita fotografie + beeld Enschede portretfoto Wouter Muller ter vervanging karikatuur bij serie onderin opiniepagina Editie: alle foto Annina Romita AR20151216;NL © Annina Romita

Opinie