Opinie | 'Gij zult liefhebben het land waar gij niet zijn zult'

Als je in ons land wel alle kansen en vrijheden van de wereld krijgt, dan ga je toch niet de straat op voor een president die die vrijheden nog nooit heeft geboden aan al z'n onderdanen.

'Gij zult liefhebben het land waar gij niet zijn zult.' Deze intrigerende zin is het slot van een gedicht van Maria Dermoût, een Indische schrijfster die leefde van 1888 tot 1962. De schrijfster werd in Indië geboren, maar ging op 45-jarige leeftijd voorgoed naar Nederland.

Heimwee

Ik heb me vaak afgevraagd wat de diepere betekenis van deze zin was. Was het haar heimwee naar Indië toen zij weer in Holland was? Of was het haar heimwee naar Holland toen zij nog in Indië woonde? Ik wist het antwoord niet, maar ik heb die zin nooit vergeten.

Hij kwam vorig jaar weer in me op toen tijdens een bezoek aan Rotterdam de Erasmusbrug één rode zee was van Turkse vlaggen. Met verbazing én verontwaardiging keek ik hoe zoveel mensen van jong tot oud in ons land gebruik maakten van een demonstratierecht, dat vele Turken in hun eigen land uit vrees voor represailles niet eens aandurven.

Vrijheden

Als je in ons land wél de kans krijgt op goed onderwijs, werk, welvaart, inkomen, uitkering en allerlei vrijheden, dan ga je hier toch niet de straat op om een president te steunen die in Turkije die vrijheden nog nooit heeft geboden aan al zijn onderdanen? En dezelfde vraag kwam de laatste tijd opnieuw in me op vanwege het recente Turkse referendum met onder andere het rumoer in Rotterdam rond de Turkse minister van gezinszaken. En opnieuw vroeg ik me af wat al die fanatieke Turkse Nederlanders (of Nederlandse Turken?) toch in godsnaam beweegt.

Liefde

Hebben ze, zoals Maria Dermoût zei, 'het land waar gij niet zijn zult', dan zó lief? Willen ze zo graag in Turkije leven, maar kan dat niet? Of willen ze liever in ons land leven, maar is hun liefde voor Turkije toch sterker? Er is in ieder geval duidelijk sprake van een grote emotionele betrokkenheid onder heel veel Turkse Nederlanders (of Nederlandse Turken?). Hoe kan dat? Velen van hen zijn daar niet eens geboren en kennen het land hooguit van vakanties en familiebezoek. Maria Dermoût had het over 'het land waar gij niet zijn zult'. Maar voor alle Turkse Nederlanders (of Nederlandse Turken?) van de eerste tot en met de vierde generatie is er geen enkel beletsel om naar dat land te gaan. Ik kwam er maar niet uit.

Herinnering

Totdat ik dacht aan mijn eigen (Indische) afkomst. Hoe tussen 1950 en 1960 zo'n 300.000 Indische Nederlanders alles wat hen lief was in het land van Maria Dermoût achter moesten laten. Hoe ze met veel oorlogstrauma's en veelal berooid in Nederland een nieuw bestaan moesten opbouwen. Hoe ze hun Indische verleden verzwegen om hier te overleven en voor hun kinderen een goede toekomst mogelijk te maken.. Hoe ze hun moederland alleen nog delen in de eigen familiekring of op kumpulans (Indische bijeenkomsten) en pasar malams. Hoe ze daar even de Indische weemoed met elkaar delen om na afloop direct weer over te gaan tot de Nederlandse orde van de dag. Nee, nooit zal een Indo met een Indische vlag de Erasmusbrug opgaan! Dat land bestaat niet meer, alleen nog in de herinnering van steeds minder mensen.

Na afloop van een optreden in Nijmegen vroeg iemand mij 'waarom ga je zo graag naar het land dat jou eruit heeft geschopt?' Ik wist toen geen goed antwoord. Nu wel: 'Gij zult liefhebben het land waar gij niet zijn zult'.

Volledig scherm
© Annina Romita