Niet plat maar rond: het Zwolse balletje is weer in vorm

videoSteeds platter werden ze de laatste jaren: de Zwolse balletjes. En dat terwijl de snoepjes - de naam zegt het al - toch echt rónd horen te zijn. 

Maar gelukkig, het Zwolse balletje heeft z'n vorm weer gevonden, met hulp van twee bedrijven uit Nieuwleusen en tot grote vreugde van exploitant Wies Dull van het Zwolse Balletjeshuis. ,,Mensen vroegen zich af wat er met de balletjes aan de hand was."

Achter de kiezen

Sinds 1845 worden ze al gemaakt aan het Grote Kerkplein in Zwolle: de Zwolse balletjes. Ze zijn er in allerlei smaken en horen bij Zwolle als de Haagse hopjes bij Den Haag. Het verhaal gaat dat mensen ze vroeger achter de kiezen staken bij het koffie drinken, om zo de bittere smaak te verzachten. 

Het mierzoete suikerwerk wordt tot op de dag van vandaag nog steeds geproduceerd in de kelder van het karakteristieke Zwolse balletjeshuis. De ambachtelijke ‘bakkerij‘ onder de nostalgische snoepwinkel is onlosmakelijk verbonden met het verhaal van de Zwolse balletjes, zegt exploitant Wies Dull. 

Eén dag in de week gaan de ‘bakkers‘ aan de slag in de kelder. Ze maken suiker warm in een grote ketel. Na toevoeging van een van de smaakjes wordt de vloeibare massa verspreid over een koeltafel en tijdens het stollen gekneed tot een soort deeg. Dat suikerdeeg gaat door een bronzen mal heen, die het suikergoed in de juiste vorm perst. Zo ontstaan de ‘balletjes‘. 

Versleten

Maar de ambachtelijke fabricage heeft ook zo z'n nadelen. Verslijt er iets in het productieproces of gaat er iets kapot, dan is er niet zomaar vervanging voorhanden. ,,Eerst hebben we moeten investeren in een nieuwe koeltafel. Die was al zo vaak gelast, het ging écht niet meer. Maar ook de bronzen mal was versleten", zegt Dull. De randen van de vormpjes waren zo versleten dat de snoepjes steeds dunner werden, en daardoor snel kapot gingen. ,,Ik hoorde het ook terug van Zwollenaren: de balletjes zijn niet meer zo mooi als vroeger."

Maar ja, hoe aan een nieuwe mal te komen? ,,Eigenlijk is de ambachtelijkheid die nodig is voor het bakken van de steken, ook nodig voor het maken van de vervangende apparatuur.” Uiteindelijk kwam Wies Dull op het spoor van metaalfabriek De Sprong in Nieuwleusen. Samen met machinefabriek Mark Tronics, ook in Nieuwleusen, is de nieuwe mal gemaakt. Die is begin deze maand in gebruik genomen. Tot tevredenheid van Dull. ,,Kijk", zegt ze, ,,dit is nog een snoepje uit de oude. Die is wat platter en ziet er een beetje rommelig uit. En hier een nieuwe. Die is veel boller. Nee, echt helemaal rond zijn ze nooit geweest, maar dit is wel zoals het hoort."

Fabrieksmatig

Dull hoopt dat de stekenbakkerij met de nieuwe apparatuur weer vijftig jaar vooruit kan in de kelder. Eigenlijk mag het produceren van levensmiddelen helemaal niet op deze locatie, maar omdat de balletjes cultureel erfgoed zijn staat de Voedsel- en Warenautoriteit het toch toe. ,,Maar ze komen minstens twee keer per jaar controleren", weet Dull. En de productie moet beperkt blijven tot één dag in de week. Het zijn concessies waar ze graag mee instemt. ,,Dit moet je niet fabrieksmatig gaan doen op bedrijventerrein De Marslanden of zo. Dit is ouderwets snoepgoed dat je verkoopt door het verhaal er omheen. Daar hoort de stekenbakkerij in de kelder bij."

Volledig scherm
Wies Dull toont de Zwolse balletjes: links de nieuwe, rondere, rechts de versie die uit de oude mal kwam en eigenlijk te plat was geworden. © Frans Paalman