Volledig scherm
Sanne geeft via haar instagramaccount ‘Gevangeniszustersanne’ een uniek kijkje in de bajes van Zwolle. © Privé

Zwolse gevangeniszuster Sanne: 'Een gevangene slikt ook wel eens een vork in’

Gevangeniszuster Sanne geeft via sociale media een uniek kijkje in de bajes van Zwolle. Tijdens een rondleiding aan deze krant vertelt ze over nepklachten, de wachtkamer met tralies en bejaarde gevangenen met rollators.

In het postvak vlak naast de portier ligt elke dag vol met handgeschreven briefjes van gevangenen. ,,Zuster, ik heb last van mijn geslachtsdeel'', stond er laatst. Geintje van een gedetineerde, bleek later. Verpleegkundige Sanne (28) kan er wel om lachen. Het eerste wat ze elke ochtend doet is de medische klachten sorteren, in volgorde van ernst.

Volledig scherm
Gevangeniszuster Sanne © Privé

Sanne werkt in de gevangenis in Zwolle, waar het cellencomplex in tweeën is gesplitst: rechts driehonderd mannen, links negentig vrouwen. De verpleegkundige werkt al jaren op de mannenvleugel. Afgelopen jaar begon ze een Instagramaccount, genaamd gevangeniszustersanne, waarop ze foto's en verhalen deelt over een wereld die voor het grote publiek onbekend is. Het idee was om een reëel beeld te scheppen van haar werk - 'niks irritanters dan mensen die zeggen: de bajes is een hotel' - maar het leverde ook vijftien sollicitanten op. Én wat interessante inkijkjes.

Bewaker op de gang

Zo zijn de wachtkamers van de medische dienst kleine hokken met tralies en een slot. Maar de spreekkamer zelf, zoals J234, lijkt dan weer precies op een gemiddelde huisartsenpraktijk: witte muren, behandeltafel, bloeddrukmeter, bureau voor de dokter, twee stoelen, een SOA-poster en een paar striptekeningen van Jan Jans & de kinderen aan de muur. Tijdens het spreekuur blijft de bewaker op de gang. Ook gevangenen hebben recht op privacy, vertelt Sanne.

Volledig scherm
Een van de spreekkamers in de gevangenis. De bewaarder blijft op de gang staan. ‘Een gevangene heeft ook recht op privacy.’ © Privé

De verschillen zijn subtiel. De kastjes met medische instrumenten en medicatie zijn vergrendeld. En het meubilair staat zo opgesteld dat het personeel het dichtst bij de deur zit. Drie keer per jaar volgt Sanne verplicht een training, waarin ze haar zelfverdedigingstechnieken bijschaaft. Ze toont de pieper in haar witte doktersjas, waarmee ze versterking kan oproepen. ,,Maar die heb ik nog nooit gebruikt.''

Reanimatie

Ze wordt echt wel eens nageroepen in de gangen, vertelt ze schouderophalend. ,,Zo vaak zien ze geen vrouw. Ik snap dat wel. Maar over het algemeen word ik met respect behandeld.'' Op een zilveren oorbel staat in het klein de tekst not your babe gegraveerd. Als waarschuwing? ,,Nee, joh. Wanneer ik word aangesproken met 'wijffie', maak ik echt wel duidelijk dat ik daar niet van gediend ben. Als je hier wilt werken moet je stevig in je schoenen staan.''

Haar dagen verlopen niet volgens een vast patroon. Van een verstuikte enkel na een potje voetbal op de luchtplaats tot een reanimatie na een hartinfarct. ,,Het komt wel eens voor dat gevangenen voorwerpen als een batterij of vork inslikken.''

Volledig scherm
Gevangeniszuster Sanne onderzoekt een gedetineerde. Op haar instagramaccount zijn de gevangenen altijd onherkenbaar in beeld gebracht, uit respect voor de privacy en eventuele slachtoffers. © Privé

Anders dan in een ziekenhuis ziet de gevangeniszuster de patiënt als eerst. Daarna overlegt ze met de arts wat de vervolgstappen zijn. Met regelmaat schrijft Sanne zelf de medicatie uit.

Een van de meest voorkomende klachten in de gevangenis is rugpijn. ,,Er staat natuurlijk geen Auping op cel. Gedetineerden krijgen ook veel minder beweging dan buiten de muren. Als je deur om 17.00 uur dichtgaat, wat doe je dan? Zit je dan keurig rechtop op een stoel voor de televisie, of kijk je vanuit bed? Dat vele liggen zorgt voor al die rugklachten. Ook slapeloosheid komt veel voor.''

Volledig scherm
In de zak van hun doktersjas dragen alle gevangenisverpleegkundigen een pieper waarmee ze bewaking kunnen oproepen. © Privé

‘Een grapje moet kunnen’

Binnen het gevangeniswezen is gebruik van sociale media nieuw, maar de politie is al zeker tien jaar actief. Ruim 2400 agenten en teams hebben inmiddels een Twitter-, Facebook- of Instagramaccount. De gouden regel is: geen verdachten of slachtoffers in beeld. De teksten die de agenten plaatsen worden niet voorgelegd aan de communicatieafdeling, zegt Melanie Zwama, socialmedia-adviseur bij de nationale politie. ,,Wel raden we aan om een collega mee te laten lezen.’’
De politie biedt - net als justitie - workshops aan medewerkers aan. Desondanks glipt er soms een ongepast bericht doorheen. Zo ontstond er deze zomer ophef toen de politie Rotterdam-Oost tweette: ‘Hitte-alert. Denk er ook vandaag a.u.b. weer aan om geen kinderen of dieren voor ‘eventjes’ achter te laten in een snikhete auto. Je schoonmoeder is overigens best prima’, luidde de tweet. Zwama: ,,Een grapje moet kunnen, maar denk goed na of je niemand kwetst.”

Medicatie wordt niet zomaar gegeven. ,,We kijken eerst of ze iets aan hun leefstijl kunnen veranderen, zoals koffie drinken of intensief sporten voor het slapengaan.'' Binnen de bajes zijn ze extra alert op infecties als tbc en hepatitis. ,,Als grote groepen mensen bij elkaar onder één dak leven, kunnen bacteriën zich snel verspreiden. Bij actieve tbc wordt de zieke in isolatie geplaatst, zodat we een besmetting kunnen voorkomen.‘’

Voor uitgebreider medisch onderzoek, gaat de gevangene onder bewaking naar een regulier ziekenhuis. Bij intensievere zorg, zoals bij een ontregelde diabeet, wordt hij overgeplaatst naar het gevangenisziekenhuis in Scheveningen. De tandarts komt elke week in de bajes, en elke drie jaar komen slechtzienden in aanmerking voor een nieuwe bril van justitie. Uitstelbare zorg - 'zoals een bult op je rug, die je niet mooi vindt' - moet wachten tot na de detentie.

Volledig scherm
Gevangeniszuster Sanne © Privé

Ook in de bajes van Zwolle heeft de vergrijzing toegeslagen, waardoor er afgelopen jaar 24 medische matrassen, 10 rolstoelen, 7 rollators en 7 douchestoelen nodig waren.

De gekste briefjes waarop gedetineerden hun klachten omschrijven, hebben Sanne en haar collega's bewaard. Ze pakt het plakboek erbij. ‘Dokter, als ik masturbeer komt er niks uit. Heeft u tabletten of een kuur?’ En: ‘Mijn tatoeage begint te rotten’. Ook leuk: ‘Ik word helemaal overspannen hier. Ik wil weg.’

Dan weer serieus: ,,Af en toe worden er klachten verzonnen, uit behoefte aan een praatje. Soms heb ik met hen te doen. Het kan zijn dat ze door gebrek aan aandacht of uit wanhoop een verkeerde keuze hebben gemaakt.'' De verpleegkundige weet niet wat iedereen op zijn kerfstok heeft. ,,Dat hoeft ook niet. Zodra een gedetineerde mijn kamer binnenstapt is hij een patiënt, die hulp nodig heeft.''

Volledig scherm
Gevangeniszuster Sanne © Privé